Hai un cento de humanos no escuro mar ou o medievil que persiste

leninOs caníbales da cova somos orgullosos fillos do noso tempo e un cacho reaccionários. O gracioso foi o día que pensamos “Pero qué diantres é iso “do noso tempo”? Toca acotarnos. Eramos uns cativos e vimos cair o muro de Berlín na fin do outono do 89 e nin vintecatro meses depois, o inverno do descontento necrosaba á URSS. Daquela, inda que non o sabíamos, comezou unha corrente de pensamento nos victorious Estados Unidos que chamaba á fin da Historia. Ese proceso de proba e erro a escala evolutiva, tal e como fora descuberto pola dupla Marx&Engels, chegaba á súa fin pero non como os xermanos pais da Historia agardaban.

Todo o contrario: os grandes conflitos entre discursos e escolas da Modernidade xa estaban superados. Agora, dicían o señor Fukuyama e outros ilustrados gringos e franceses, a realidade era que o mundo debía rexirse pola aparataxe da democracia representativa de corte liberal e no marco da economía de mercado. O tráfego de pantalóns Levi’s, a gana de xantar nun McDonald’s a carón mausoleo de Lenin e o desexo de encher a vista cunha multitude de formas e cores nas prateleiras dos mercados foran armas de guerra igual de efectivas que entregar artillería anti aérea aos muyaidín afganos contra o ocupante soviético. A economía de mercado gañara prácticamente soa a guerra e reclamaba o seu espólio ao xeito de Shylock: “unha libra de carne” de todo o inmenso mercado que acababa de abrir no Leste.

Long story short: a fin do mundo, a sociedade do risco, a modernidade líquida, a posmodernidade e as literaturas marxinais foron artigos de consumo para mentes doentes. As performances, as intervencións políticas, o abusivo emprego do concepto “ironía”, o aínda máis aborrecido multiculturalismo coma unha forma agochada de racismo inverso e, santa Mariña mira por nosoutros, a fin do eixo atlántico coma coluna do discurso e da produción da arte.

O ascenso de Nova Iorque á capital intelectual do mundo occidental en troques de París aconteceu por volta da metade da década dos 40. Os artistas, escritores, cineastas, curadores e produtores de arte en xeral marcharon fóra de Europa a medida que a guerra gañaba terreo e o continente de noso afundiu na noite dos tempos para rexurdir partido en dous blocos trasunto da modernidade que finaba.

Tanta paixón vital non podía ser en balde e na América rampante agromaron correntes culturais que non desbotaron a batalla contra o stablishment. Unha tras outra, cada lanza de mudanza e novidade foi neutralizada, esfolada e reciclada pola maquinaria: poetas beatnicks que enxendraron místicos hippies que deron en desapiadados yuppies nunha moi coerente cadea de iluminación zen; músicos negros que tocaban blues en galpóns miserentos que acabaron por pagar royalties a Led Zeppelin ou mesmo todo o proceso iniciado polo macarthismo en Hollywood e que rematou nunha idade de ouro para os programas de estudos culturais na década dos oitenta nas universidades da Ivy League.

A Guerra Fría foi boa para o eido capitalista pois foi quen de acaparar o mellor dos dous mundos nun contextos de crise permanente a partires do 1973. Os clubes nocturnos de Leningrado atraían ás masas coas músicas anglosaxonas, os mozos rebelábanse no lado este do telón de aceiro con lemas tanto “pop” coma con concertos de thrash rock ou as p**** baladas dos Scorpions, o demo as leve. Todo era unha conta atrás en oriente e occidente, si, pero tamén unha fuxida cara adiante na que só era posíbel optimizarse ou morrer.

E a morte, dicimos, sempre chega. O caso é saber se é obxectiva ou subxectiva.

Sabido xa que o lado Este foi o primeiro en pedir papas por moitas razóns documentadas aquí, aquí e tamén aquí. Desde este blogue queremos poñer un ollo na decadencia do liderado estadounidense na arte contemporánea e cómo o refundimento cos intereses especulativos e fundos de investimento deron coma resultado unha arte superficial, fabricante de clixés e, manda carallo na Habana, rehabilitadora da sensibilidade e a crítica da arte medieval e moderna vs a paradoxa academicista contemporánea devida en máxima do mercado: “Nada importa o que pintes ou esculpas ou proxectes namentres esté ben feito/poidámolo vender”.

Neste sentido, queremos traer as reflexións que apuntou a crítica cultural Camille Paglia nas que desplaza o tradicional papel de vangarda artística cara os deseñadores industriais e os raballadores dos oficios artísticos. Segundo Paglia, ao tempo que a representación artística pivota sobre os catro puntos de sempre desde os anos setenta (identidade, escatoloxía, consumo e nostalxia) aparece de novo unha xeración dacabalo entre a artesanía e a arte medrando nos obradoiros de madeira ou nas escolas de deseño industrial. Cómpre lembrar que a diferencia entre ambas leiras e intencional: a artesanía responde a unha vontade funcional namentre que a arte engade unha escada máis chamada descurso.

Por estas causas, podemos facer nosa a crítica de Simon Doonan á Art Basel de Miami (persinámonos coa man esquerda e escribimos cun dediño só cando mentamos esta cidade) e facémola extensíbel á situación actual. Algunhas cousas que estragaron a arte contemporánea son:

  1. As feiras de arte: de ser encontros con novos discursos e impactantes obras pasou a banalización total do leilón. Moreas de ricos, deses criminalmente caudalosos, rusos, americanos, árabes ou chineses na procura da excentricidade maior. Pouco máis que engadir.
  2. Sangue, caca, sacrilexio e pornografía: Queremos dicir…en serio? Despois dos Sex Pistols, de Sid

    Vicious, de Gigi Allen, de performances, de happenings, de Marina Abramovic e Ana Mendieta…aínda máis porno e gore é sinónimo de transgresións? Nalgún lugar dos anos noventa o abesé do punk pasou de transgresor a frívola marca de rebeldía controlada para post-adolescentes. É tan evidente que ollar hoxe un tímpano románico contén máis feitizo e xogo cunha vaca morta eviscerada.

  3. Arte a la mode: iso, a manía de mesturar a arte co mundo da moda e a música pop. Pouco máis que engadir ao facto de que a moda ten que ser efímera mentres que a arte, a boa arte, e permanente e busca abrir novas leituras co paso dos anos.
  4. O post-talento: YBA’s. Pinchen no link, nosoutros pouco máis podemos explicar. O feito de que desde os
    "Miña cama" de Tracey Emin

    “Miña cama” de Tracey Emin

    anos setenta non exista pintor ou escultor que acade unha influencia nas capas sociais alleas ao mercado e o establishment non é casual nin trivial. Un fenómeno coma o da arte, un dos catro piares da experiencia humana canda a ciencia a política mailo amor, permanece fóra da cotidianieidade coma poucas veces antes. Á perda da relevancia social xuntamos a emerxencia de chamadas artes menores, coma o cómic ou o cinema de masas, e á popularización do consumo cultural. Canda a organización da produción social da arte dentro dun entramado empresarial clásico xurde a necesidade de manter as marxes de beneficios. É por iso que se vende a cultura coma algo sinxelo, un pasatempo e que non hai experiencia cultural superior a outra: tanto vale ver Star Wars coma ler a Ilíada. Tiren as súas conclusións.

  5. A fuga do oficio: habendo coma hai un bon feixe de artistas con espírito, gravidade e oficio, semella que non vamos atopar ningún deles nas grandes citas comerciais.
  6.  Retrancas e gags, ha-ha: un pouco por seguirmos co punto da crítica ao punk-de-molde, a recurrencia ao “irónico” semella que desplazou completamente ao discurso matriz que  debería emitir a mensaxe ironizada posteriormente. Retranca da retranca do retrouso e fomos quedando coa ollada cínica na que o obxectivo é pillar o conto. Pois moi ben. Hai exemplos fortuitos de cómo este prantexamento está lonxe da función social da arte, coma o da traballadora da limpeza que recolleu unha morea de borralla que resultaba ser unha instalación, ou as reproducións a grande escala de obxectos cotiáns sen máis obxecto que sorprender, un mero gag.
  7. Os cartos, we guess: coma xa viñemos apuntando, se a produción social da arte foi desplazada pola produción económica, temos perante nosoutros  unha cadea de feitos ben visíbeis: produción indiscriminada dos artistas, planificación de exposición segundo valor de mercado por parte das galerías –chegando a mercar as obras dos seus próprios artistas nas poxas para evitar a devaluación, coma no caso Damien Hirst– e o desprazamento total das institucións públicas. No Estado Español os museos e centros de arte non teñen que presentar beneficios a fin de curso, coma si acontece nos EE.UU.  pero quedan presos, coma calquer outra institución, do enfoque corporativista: xente que merca coleción públuca con criterios de especulación e que emprega coma suposta man-de-obra “pouco cualificada” a licenciados, graduados e mozos con escasa concienca de clase, ou sexa, todos.  As institucións son hoxe unha mestura de buscadores de gangas revalorizábeis nas feiras financiados pola administración e particulares, e mozas e mozos dispostos a botar horas nela sen recibir nada a cambio e entradas . Fagan contas pero a nosoutros sainos unha plusvalía tremenda.
  8. A peste do “cool”: coma na cova temos un departamento de historia, situamos a emerxencia desta lousa por volta dos anos noventa. Os horrores estéticos dos oitenta contiñan mensaxes fóra do pretencioso, tremendamente positivos perante horrores vividos, coma a aparición do VIH e a Sida. Xa que logo, a chamada xeración X e o movemento grunge introduciron unha nova volta de porca: mesturando a vontade de rutura da xeración do 68 con todos o coñecemento acumulado do século, deu coma resultado unha arte pretenciosa que vendía o remedio para a doenza de “estar de volta de todo”: o nihilismo e a fin dos días. Xa de repente, estar a prol dunha mensaxe era infantil. Bravo. Tamén queremos lembrar que foi nesta altura cando xurdiron as “adaptacións infantís” de clásicos da literatura. A desactivación e desustanciación que proseguiron nas décadas posteriores quedaron afogadas polo “cool” e a lei dos alfas.

E así, até hoxe, hai no medio do mar Océano un cento de humanos todos metidos nun bote. Unha balsa da Medusa para cruzar un medievo que recén recomeza.

Anuncios

O que prende no tempo: exposición “Ser mujer” de Yuko Kayumi FJ en Compostela

Unha versión da pintura relixiosa protocristiá de Etiopía

Unha versión da pintura relixiosa protocristiá de Etiopía

Os caníbales ficamos melancólicos durante as últimas semanas. Faltamos nas rúas grotescamente soleadas de Compostela e lacazaneamos na covacha, refungando e comendo pipas namentres caletreamos sobre qué actividade poderíamos completar, qué falcatruada quedaba por facer. Xa tiñamos ganas de algo de acción pero en Compostela xa vamos fartos de malvados.

En canto choveu un par de días seguidos, calzamos as katiuskas mais puxemos a trenca e subimos polo camiño que dá á túa porta, dispostos e afoutos para decirche un par de cousas. Pero como vives moi lonxe, paramos antes a ver a exposición da artista plástica Yuko Kayumi no espazo do Instituto Campus Stellae, cunha selección de lenzos de diferentes medidas máis un estupendo collage-book. Toda esta obra está reunida baixo o título “Ser mujer”.

IMG_20131017_115445O primeiro que sentimos foi que o título estaba escondendo algo: efectivamente, nas pinturas atopamos que as protagonistas son, na súa maioría, mulleres e que Yuko Kayumi, delicado pincel, procuraba retratalas niso que chamamos entretempos: neses intres nos que estamos antes ou depois do clímax. Había mulleres a punto de disfrutar extra do sexo; mulleres descansando antes de recoller as labores do campo ou charlando antes de ir a fonte, supoñemos nós. Mas tamén atopamos animais cómicos, señores maiores acaparando todas as cores brillantes e motivos florais. Sendo a figura das mulleres un fío narrativo do conxunto exposto, achamos que faltaba algo.

Seguinte pista: quén diaños é Yuko Kayumi? Kayu, dicimos, é unha pintora xaponesa que retratou parte da vida do común dunha rexión etiópica próxima ao territorio chamado Somalia. Chegou alí canda o seu home, un corsario compostelán. As estampas retratadas trouxéronnos á mente unha vellísima e superadísima discusión: canda a normalización da fotografía en Europa, dacabalo entre mediados do século XIX e comezos do XX dependendo d’onde viviras, chegou un punto de rutura á pintura. Os pintores pensaban : “para qué deixar os lombos e a vista nun retrato académico se a foto faino en menos dun par de horas?” E así foi como decidiron saír á eira a pintar, a ver se collía algo de cor e forma. Así naceu, contado pola vía rápida, o impresionismo que daría pé ás vangardas do século XX.

IMG_20131017_115549Lembramos esa historia porque a obra de Kayu volveu a darlle unha pequena volta a esa situación. Eludindo o contacto foto-pintura que se dá por exemplo no collage, todas as imaxes parecen unha versión en acrílico de fotografías. Só de pensar no tremendo traballo que ten sacar á foto da súa obviedade representativa e reintegrala nun espazo píctorico optimista e cheo de luz como é o de Kayu, xa nos deu o mal. Somos nugallaos, si.

A realidade debuxada e pintada por Kayu é prodixiosa e comunicativa no seu decorrer común. Cuns trazos na construcción dos corpos semellantes á elaborada polos pintores urbanos da época da secesión vienesa, nomeadamente Egon Schiele e Gustav Klimt, xunto o gusto polas cores brillantes atopamos o “clique” do noso encanto pola exposición. Adoramos porque non hai pracer maior cando ollas que a historia se repite.

IMG_20131017_115604Após cen anos namáis, tras a fame e a miseria dos especuladores dos 1920; os proxectos nacionais escangallados, os poetas repartindo labazadas e tiros no Ebro; pintores da man de físicos que reinventan o tempo; a aventura tolísima da primeira onda comunista e a guerra contra o nazi-fascismo; a amenaza nuclear e o refundimento das xentes e os pobos nunha soa urbe interconectada por fibra óptica e cartos e o calote da “fin da historia” e a inclusión do márketing comom asignatura obrigatoria en preescolar chegamos aquí. A que aínda hai historias por contar e non é tal a fin da historia. Kayu non estraga lenzo e é poderosamente narrativa evitando en todo o momento a retranca. Cada historia respira empatía co retratado, degaro por escoitar o que prende no tempo, por superar a evidencia fotográfica e dar unha nova vida ao retratado.

Cando semella que xa non hai novidades neste globo e semella que confundimos a esencia apatrida do capital co alleamento do indivíduo –quén non diría tras vinte anos de publicidade inducida que, de querelo así, podías ser ugandés inda que naceras de pais cataláns en Vilaripòll–unha muller do estremo oriente chegou xunto a un home do estremo occidente a un recuncho africano do que os comúns deste lado só podemos saber desgracias e sacou dalí unha narración poética, compasiva, carnal e divertida. Só podemos dicir que os pobos terán longa vida sempre que haxa unha pintora poeta que queira descubrila.

Saravá Kayu!

“Children of men” e o estudo da extinción emocional

Se podedes, lede os titulares da prensa. Curradísimo. Noraboa ao departamento de arte.

Se podedes, lede os titulares da prensa. Curradísimo. Noraboa ao departamento de arte.

Xa dicían Hegel e White Zombie que un bon retrato –ou un replicante coma Roy Batty ou Rachel– fala máis e mellor da persoa representada do que o próprio suxeito podería dicir sobre si mesmo. “More human than human”. O filme do director mexicano Alfonso Cuarón “Children of Men” (2006) acadou o grande éxito ao representar moita da anguria e do espírito da vida na fin dos tempos que atrapa á nosa época. Baseado no romance homónimo de P. D. James, o filme pertence ao xénero da ciencia fición no modo distopía. A sinopse é máis ou menos esta: no ano 2027 Gran Bretaña, que resulta ser o último estado do mundo cun goberno funcional, vive as últimas horas da contra atrás cara a extinción do ser humano: por razóns descoñecidas, ningunha muller do planeta pode ter fillos desde o ano 2007. Esta situación de esterilidade humana non é impedimento para que os novos/vellos conflitos do mundo globalisado continúen vixentes: os movementos migratorios descontrolados cara os centros metro-corporativos; os refuxiados dos conflitos, a posición política dos mesmos refuxiados e a súa dupla verquente de vítima a socorrer e potencial inimigo fundamentalista; o ascenso do homo sacer e a fin en solipse da publicidad que segue, coma sempre, empeñada na construción do ser humano ao modo de frankensteins, aínda que xa non quedarán humanos aos que deconstruír.

Neste marabilloso mundo do pasado mañá, Theo, antigo activista devido en borracho cínico que ao entrar no inferno deixou atrás toda esperanza, atopa de novo a Julian, a ex compañeira sentimental e de barricada que segue na loita. Julian propón algo a Theo e así comeza o argumento principal da película. Se queren vela de certo que quedarán encantado: sensibilidade, emoción, actuacións solventes en principais e secundarios, xiros de guión sorprendentes e verosimilitude cento por cento.

Pero aquí estamos para falar das cousas que fican en segundo plano. O complemento ideolóxico, coma sempre defendemos neste blogue, fica no que só pode verse de esguello case nunca no que se di no primeiro plano. Por este motivo pasamos a poñer en relevo o que máis nos chamou a atención neste filme, tanto polo que supón de extraordinario traballo do equipo coma o que aporta no discurso fílmico que, repetimos, está moi ben contado.

Quietiño aí

Quietiño aí

‘Quietus’, ou cómo o Soma de Huxley atopou un reverso digno de carasas. Lembremos: o soma era esa especie de droga total, que imaxinamos coma mistura perfecta entre LSD e MDMA, que todos os habitantes da civilización tomaban decotío. Estaba mal visto non consumir e moito peor era sufrir, xesto baldío de seu para a sociedade dos Alphas e Betas. O ‘Quietus’ do filme é un medicamento que aforra ao enfermo de esterilidade a anguria de saberse extinto e xa rápido proporciona unha morte indolora. O goberno británico distribúe caixas deste eutanásico mais, coma lembra o personaxe de Jasper (interpretado por Michael Caine), non legalizou a marihuana. Desta volta imaxinamos que o ‘quietus’ disfraza de alegada dignidade e de liberdade para decidir poñer fin á vida –‘nec spe, nec metu’ que dicían os primeiros imperialistas de Europa– unha situación de impotencia, de fin da historia que, claro, poñe os nervos de punta á persona do común. Keep calm, carry on till you get enough, then just sleep and maybe dream. Fatalismo, flema británica ou o último alleamento que queda aos homes que aínda habitan que é seguir coma se non acontecese nada, de certo que nada acontece e a morte xa non dá paso á vida, senón que é a fin total. Xa que nada temos e restamos para soster unha fantasía decadente, pois qué menos que dispoñer dunha morte á altura desa vida: silenciosa, anónima, sen atributos.

fertileEsta moi alegre reflexión leva aos canibalistas canónicos a ollar de novo ao segundo plano. Levamos máis outra na frente. A publicidade non só non morreu neste mundo final senón que emerxe coma a máis perfecta e reciclábel estrutura narrativa en pé. No filme amosan aos telespectadores consumidores de novas e realitis. De feito, a introdución do filme amosa a Theo intentando pedir un café nun starbucks ateigado de xente chorosa que observa a nova da morte do ser humano máis novo do planeta, un tal Diego que vivía na Arxentina e que resulta morto nunha rifa con admiradores. Ata aí. Depois podemos observar cómo o goberno só se comunica con spots curtas: “only Britain prevails”, consellos de seguridade e ordes curtas e sinxelas para cumplir, moi de lóxica elemental todo. Un non pode prevalecer se a normalidade non se asenta no medio do deserto e a catástrofe. Por iso, Gran Bretaña, penúltimo imperio, prevalece: porque a xente segue e aínda non pasa nada.

children-of-men-arizonaPolo que chegamos ao terceiro punto: xente nas gaiolas, redadas a discreción e toda a aparataxe precisa para manter unha situación na calma. Ollamos tras Theo que hai innumerábeis homes e mulleres pechados, acosados por gardas e cans no medio da rúa e como ninguén para a mirar. A cámara racha o relato cinematográfico e imita por uns intres a uyn camarógrafo das novas. Fica xunto a unha señora de avanzada idade que profire lamentos en alemán. Sempre ficamos con dúbidas sobre o que di (non hai subtçitulos desta parte) pero cremos que non está dacordo con que a pechen xunto a negros. Ou algo así. Dito xa que temos moi moi pero que moi poucas nocións de língua xermánica –así somos de rebeldes nesta nosa cova– o facto de que a señora repetise “schwarz” fíxonos pensar que a propria muller víase fóra de lugar alí, engaiolada nunha céntrica rúa de Londres, que ela se cadra non vía mal este remedio extremo (normalización sempre!) pero que era para os “outros”. Tanto para un lado negativo como para o racismo positivo (por exemplo, ese que hai uns anos atribuía aos “balcánicos” cualidades vitais e desbordante sensualidade perante a febleza occidental, idea en parte tirada das pelis de Kusturica) daquí sacamos a dúbida de sempre: “cándo, ónde e por qué empeza “o outro”?”

children-of-men-davidE arribamos ao último punto do que fica no segundo plano: cómo é o estado do abstracto nunha sociedade que está a dous pasos lentos da súa extinción? Obviamente non é o mesmo escenario que propoñen filmes coma Dr. Strangelove, Terminator 2, Matrix, etc que, digamos, penduran na liña da extinción “de súpeto”: por diferentes causas hai un acontecemento-desastre que borra a humanidade convencional e dá lugar a outra situación. Aquí optamos polo contrario: non son os corpos o que desaparecen de contado, senón que ao desaparecer a idea de “mañá” hai outro cento de ideas que esmorecen e quedan moi ben representadasno filme. Por exemplo vemos que os coches empregados teñen un aspecto moderno pero están en mal estado de conservación: xa ninguén se molesta en construir nada. A normalidade vai morrendo de vella pero aínda as persoas insiten sobre a súa continuidade. Cuarón escolle o fenómeno relixioso coma catalisador de parte da anguria da masa e a arte coma vía de escape dos sectores que permancen coma élites funcionais do estado británico. No caso relixioso está claro que a escatoloxía e o desenvolvemento máis pobre do mesianismo toman parte: todos están arrepentidos e fan acto de contrición. No caso da elite, representada por un curmán de Theo que adica os seus esforzos a salvar da ruína as obras de arte de Europa. Vemos o David de Miguelánxelo eivado, sen unha das perniñas e ao coidado dun home nunha crusada por salvar os restos do mellor da produción, dos milladoiros que guiaron ao camiño do `punto no que se atopan agora. Ou só porque “alguén ten que facelo”.

Poderíamos seguir falando máis e máis desta peli, que adoramos pero case é mellor que a vexades ou se xa a vístedes pois animarvos a comentar algo: se estades dacordo ou npon ou se hai algo que queirades aportar. Poñémosvos de menos.

Canibalistas canónicos e outra volta sobre as ideas certas (II): “El reino de los réprobos” de Anthony Burgess

"Se o pinta Caravaggio é mellor que atendas ao que che está contando"

“Se o pinta Caravaggio é mellor que atendas ao que che está contando”

Diciamos hai un cacho que o “entorno” dos festivais musicais resultaba deprimente porque, básicamente, xa ninguén reclamaba a súa porción de verdade no fenómeno; non pode haber afirmación cando a propia liberación é un traballo:  tirar fotos notariais do taxónomico pracer,  estudar traxectorias e horarios de bandas sobre o escenario cunha precisión no detalle que xa quixeran para si brokers deprimidos no parqué de Nova Iorque. Vamos, que máis ou menos, visto un vistos todos. Unha lonxa de sete notas.

Se cada gusto particular atopa o seu espazo de expresión, o seu currunchiño no que estar feliz  e sen molestar a ninguén…Para qué diantres existe? Esta anguria levounos a indagar o por qué da nosa necesidade, a nosa vontade de loitar polo dereito á verdade: un anaco brutal de existencia excluínte, isto é, que mentras nosoutros respiremos e vivamos somos ese dogma. Isto é que non todo cabe, que existe a xerarquía nas ideas e as cousas que están ben e as cousas que están mal.

Así que chegamos a esta novela, “El reino de los réprobos” do moi afamado romancista e probo funcionario do Imperio Británico nos últimos recantos civilizados pola tropa británica, Anthony Burgess. Dimos con ela cando queriamos mercar a súa outra obra,  “La naranja mecánica”. Cando anadmos a preguntar na libraría se dispoñían dun volume das aventuras de Alex DeLarge e os seus drugos, un señor que rexubaba nunha estantería de guías de viaxe virou na nosa dirección e comentounos:

–“Esa es buena, pero la mejor es el Reino de los Réprobos”.

Xa podía ser boa. Nosoutros, que temos querencia por quenes rachan as distancias para falar de libros, decidimos conformarnos coa película de Kubrick e investir os euros nesa novela. Resultado: nada. Fomos a outra libraría: nada. E a outra, a outra e outra máis: nada de nada para nada. Probamos nas de segunda man: nin por asomo. Así que deixámolo estar. Até que un mes despois recibimos unha chamada dunha das librarías nas que preguntaramos: tiñan o noso libro!. Chegamos e era unha marabilla de tapa dura, cunha cuberta desgastada. Botamos un ollo e vimos que era una reimpresión de …1988!!

–“E isto onde o atoparon?”–preguntamos

–“No fondo perdido dun almacén en Madrid”– explicáronnos na moi amábel libraría Encontros, na rúa do Vilar en Compostela.

Así que…temos unha novela semiperdida en castellano dun autor ben recoñecido pola adaptación do seu sonado romance ao cinema. Aquí pasa algo.  E dicir: non podía ser mala se un descoñecido fai o esforzo de recomendala, se un libreiro adica un mes a buscala e, sobre todo, se Chuck Palahniuk aínda escribe romances a pesares de que xa hai muito que non sentimos nada ao facelo con el. O home escribiu Fight Club e só por iso non vai ser esquecido ata dentro de trinta anos, polo menos (o prezo dos escravos devaluou,  a duración da posteridade esmoreceu e xa nin sabemos qué diantres significa “fama”).

Por qué narices foi tan difícil de atopar? E xa cando lemos… Algo entendemos. A novela en si bebe de varias fontes recoñecíbeis: textos do Novo Testamento coma os Evanxeos, Feitos dos Apóstolos; Crónicas sobre os emperadores romanos dende César Augusto pasando por Nerón e chegando até a desfeita caudillista tardo-imperial; libros de Historia Antiga do pobo xudeu coma o de Flavio Iosefo.  Burgess fiou un enorme relato con estas fontes e  asume o papel de Sadoc Bar Azor, un escritor xudeo afincado na Helvetia romana que narra en arameo os acontcementos relevantes do Imperio e da súa patria israelita xa borrada do mapa trala destrución do Templo, a victoria do emperador Tito e a diáspora dos habitantes. Xa sempre coidamos que os prologos son a parte máis innecesaria de calquer novela –por favor, señores escritores, deixen de roubar tempo e pasen a acción xa!–

Isto é, Burgess describe ao seu narrador omnisciente coma un tradutor imaxinario. O proprio Burguess afástase da narración e asume o papel de tradutor que puxo ao inglés a novela escrita en orixinal arameo. E Ramón Buenaventura, que SI tivo que traducir ao castellano, explica polo miúdo o difícil que foi respectar a natureza da escrita de Burguess e o particular gusto do súbdito da súa Graciosa Maxestade polos substantivos requintados. Por exemplo, catamito.

O caso foi que abrimos o libro e atopamos un monte de personaxes e localizacións. O relato comeza no terceiro día após a crucifixión de Xesús de Nazaret no tempo da Páscoa xudea. Todas estas personaxes comezan atormentadas polo  amor familiar directo: o emperador Augusto teme o niño de víboras que enxendrou e refúxiase na illa de Capri onde tortura a habitantes locais e abusa de rapaces novos porque son escravos. Tremenda a escena do emperador tomando o baño matutino. Unha familia xudea composta por nai, dúas fillas e un fillo aspirante a rebelde celote para ensinar cómo era a vida dunha viuva nesa marabillosa terra prometida no tempo de Roma. Os estudosos da Torá, levitas, fariseos e outros, tamén son coma irmáns que loitan por ocupar a cadeira do Pai emitindo interpretacións e xuízos cada vez máis severos e imposíbeis de cumprir contra a nova heresía nazarena.Neste eido destaca Saulo de Tarso (máis tarde coñecido coma San Pablo, pai da Igrexa e fundador do Universalismo).

O nível de conflicto está na imposibilidade de cumprir coas normas interiorizadas e o subseguinte goce que proporciona: o emperador abandona Roma, o celote á fin sitúase nunha acción da que non pode escapar e na que só a violencia desexada pode salvalo e os once herexes, apóstolos da nova Alianza, á fin dispoñen dun “pai morto”, dun permiso para iniciar unha nova relixión.

Este inicio ten episodios cómicos, coma a descrición do encontro de Xesús cos dous de Emaús (Lc, 24). Humor, distancia irónica, unha poderosa capacidade descriptiva fan desta reconstrución algo novidoso, sobre todo tendo en conta que é unha das pasaxes máis comentadas nos púlpitos e representadas na arte.

As loitas políticas na cidade de Roma, o imperio coma imperfecto dispositivo que anula o acontecemento (“ter algo que comer, ter un sitio onde durmir, camiñar tranquilo pola rúa ¿non era iso o Imperio?” reflexiona un soldado romano). O acontecemento que fulmina as estruturas vellas do imperio (o nacemento do cristianismo, a inutilidade manifesta dos once apóstolos, a xenialidade despiadada de San Pablo e coñecelo coma organizador de campos de concentración), as esperanzas febles de amor que teñen os cidadáns do común que habitan o Imperio e a diferencia radical entre a violencia de Estado e a loita martiriolóxica pola vitoria das subversións (diferencia entre coma a guardia pretoriana quita e poñe emperadores e cómon resisten e constrúen o relato os herexes cristiáns) son os temas principais que tocou Burgess. Supoñemos que coma funcionario do Imperio que, máis ou menos, aínda nos goberna (elo non? non falades inglés vós? Nosoutros si e nin sequera tiñamos gana de aprendelo).

Cando esa escasa esperanza de amor fraterno, a determinación martiriolóxica e un incríbel traballo de proselitismo apoiado nas proprias estruturas imperiais que buscan a túa destrución fican xunguidas todo é posíbel. Ou que resistir é vencer. Ou que unha faísca pequena prende un lume en toda a eira.

Eis a verdade á que temos dereito e o ensino deste romance.

“La carne cruda”, o óso de plástico e o terror no tempo de Hegel

vlcsnap-2012-06-01-12h45m33s71Aquí os caníbales adoramos o cinema porque é a ferramenta definitiva que nos ensina a artellar o noso desexo coma é debido. Ou polo menos explica algo sobre como chegamos ata aquí. É por esta razón, e non outra, pola que sempre rexubamos no caixón das películas e nos libros postos nas baldas vellas da caverna sobre historias de humanos –vivos ou non-mortos–que coman outros humanos. Para ver cómo o levan eles.

O conto foi que naquel venres de fai un mes decidimos saír á rúa durante media hora e volvermos a entrar nun local ás escuras: o sol de hoxe xa non é coma o de antes e queima muito. Un cine, señoras e señores, entramos nun cine. Isto non o facíamos desde a gran tronada do 2009.

vlcsnap-2012-04-12-19h11m50s12Qué fomos ver? Pois unha curtametraxe de terror chamada “La carne cruda” do director pontevedrés Samuel L. Ferreira e protagonizada polo marqués dos actores malditos da Galiza, Carlos Villa; o moi fotoxénico e afouto Rubén Riós; a arrepiante e curriña (si, en serio) Susana Caamaño e o resolto rapaz Jorge Taboada. A produtora VisualThinkFilms, con oficina sita nalgún punto entre a ría de Arousa e as Montañas da Loucura, foi quen forneceu esta magnífica peza de terror contemporáneo duns vinte minutiños namáis. Por volta de 170 persoas que se achegaron a contemplar outra rosca na porca ao tema da mutilación culinaria.

Inda ben que era unha curta, xa que o ritmo da acción é altísimo e xa houbo quen non aturou a tralla dos primeiros cinco minutos e marchou do patio de butacas: gol para o equipo da casa.

Agora si: por qué este xénero? Falan do mesmo Ferreira e George Romero cando poñen aos seus protas a devorar carne humana? Por qué vemos as mesmas historias unha e outra vez e non parece que quedemos fartos? Negámonos a poñer a sinopse da curta. Xa foi escrita un cento de veces e pasamos de repetilo. Tédela aquí. 

Temos discusións sobre isto a miúdo. Está ben documentado o trasfondo de cada época do terror cinematográfico: desde a propaganda anticomunista e paranoica dos ladróns de corpos ata os espectros da illamento e as maldicións dos dispositivos de comunicación do novo cinema de terror xaponés que domeou a época na pasada década. O que hai que ollar, en cada caso, é máis o trasfondo, é observar qué situacións son descritas coma máxima anguria e subliñadas pola ausencia de movementos de cámara e arranxos musicais.

17(2)Estas son as mellores bazas técnicas de La Carne Cruda: magnífica posprodución na que salienta os contrastes lumínicos do preto e branco que desacougan tanto coma un deses planos que elabora o amigo da Humanidade chamado Michael Haneke. Unhas pistas musicais a cargo de Left Path Hand que resultan indispensábeis para pechar o ambiente e introducirnos no escuro cuarto de Hansel e o seu amigo o boneco. Un magnífico traballo de atrezzo a cargo de Alberto “MadeInHollywood” Hortas.  O filme é certo, non hai fugas técnicas que deriven nunha lectura irónica (coma acontecera con Evil Dead, forzada ao ingrato camiño da retranca por falta de recursos económicos) e cando se escoitaron gargalladas foi un acerto da dirección, ao lograr a verosimilitude na grotesca relación de Hánsel co mundo que lle rodea.

Como son os comedores de carne de Samuel L. Ferreira? Pois xente civilizada. Un cruce entre a broma de Chesterton sobre facerse antropófago nun mundo que reclama o vexetarianismo coma o punto máis racional, a aplicación de  Roland Topor sobre a cociña de humanos e a Fenomenoloxía do Espírito de Hegel. Un fito de fin do camiño.  Unha reflexión do que está por vir.

Tras falalo muito chegamos á conclusión de que esta é unha adaptación libérrima do caso de Armin Meiwes  mesturada cunha burla cruel cara os consellos da boa e acabada sociedade social-liberal europea tipo “Eres lo que comes”. O consumo, a superación da carne como última fronteira. Se o programa da Ilustración reformado por Hegel tivo como obxectivo que eleva á razón e libéraa da fe para traer o paraíso á terra, ou sexa á carne, a obsesión do caníbal polo plástico –máis ben confianza e adoración– é a posmodernidade: non hai referente moral (nai) nin ético (pai) que poida superar á propia realización dos desexos, á súa significación, neste mundo online, transparente e übercomunicado onde cada un pode atopar sempre o seu complemento perfecto.

Incluso pode suxerir unha lembranza de Mallarmé e cómo situaba na maior escuridade a fonte das palabras acabadas, do contrato terríbel, e confiar no pacto racional para cumplir a dexeneración racional que hoxe é norma. Son os límites, á fin, os que nos devolven á humanidade como tal, e o pobre Hánsel, abandoado polos proxenitores e pola bruxa das fragas e cunha irmá-boneca de plástico, trata de regresar…Pero a fame é neghra e a carne crúa, doce.

Poesía é profecía: “El caso Pasolini: crónica de un asesinato”

pierpaHoxe choramos moito na cova dos caníbales: os osos de defunto que puxemos pró caldo eran de Pier Paolo Pasolini. Aínda que algúns quixeron deixalo aí mesmo e buscar outra cousa de xantar (qué sabemos nós, unha broa, un pouco queixo…) por maioría dentuda votouse que non, que nada de achantar. “A come-lo caldo”, que diría un dos capos dos señoritos e grande estratega do galego falado “para no molestar a nadie”.

Total, que viramos sentimentais e no fondo da cova, alí onde pensamos e non traballamos, onde acontecen a maxia e a relixión e as “pinturitas”,  repasamos todo o que alí había de PPP. Temos libros, case todos os filmes e a novela gráfica que construiu Gianluca Maconi  e que foi editada en 2010 por Gallo Nero. Unha xoia. Unha advertencia e ao tempo, un reflexo poético da propia vida do último intelectual europeo: xunto a reconstrución do funeral, dos testemuños que alí se deron, das últimas horas da vida de Pasolini, hai unha fermosa fábula sobre que supón ser intelectual. Unha definición, unha etiqueta forte nestes días de “¿y quién dice qué es esto o lo otro? ¿Quién lo decide?”. A fábula do príncipe entregado aos tigres famentos, do sacrificio total para salvar a vida dos propios verdugos, axústase moito ao que foi a vida e a morte de Pierpa.

Aos profetas non se lles entende ben cando propoñen versos. As súas verbas son coma unha raiola atravesando unha nube de pó: unha imaxe bonita pero de significación confusa, se a tivese. Cremos nosoutros que isto é debido a que non advirten ao presente sobre o futuro, senón que cada vaticinio é un tropezo do presente para explicar o pasado. Nunca se ven de cerca porque son tan grandes coma un calamar abisal.

Importa o que digamos nós sobre un xigante? Advertimos algo do que el xasempre entendeu? Da inutilidade intelectualoide de recitar nomes e parágrafos, dese vicio dos chamados “comunistas” romanos? Do poder da televisión para erradicármonos na normalidade e a normalización?  Pagou a pena o chumbo que comeron os que estaban antes ca nós ou cuspimos sobre eles ao entender que “todos son iguales” e “tienen derecho”?

Hai que dicir que non, que achantamos. Recomendamos mil veces o cómic por mil motivos: excelente debuxo en negro e branco, con trazos que gobernan á perfeción o dramatismo narrativo: difuso na noite, fulcral no enterro (os camposanto só existen a plena luz, contra o que coidaban os románticos) subtil na claridade do deseño, veraz na transcrición escrita da fonética da xente do común, a única que importa.

Si, todos estamos en perigo. Si, el viuno antes. Pero dicimos que achantamos porque non hai moito que roer: desque saiu o cómic arderon mil veces mil prazas en mil cidades pero nese lume lembramos uns versos de Pierpá: “Ninguén debería quere repetir o pasado / a non ser que coma poeta/ poida evocalo“. Arden e ninguén quere escoitar ao carón. Queiman e esvaen os días por vir e non hai chío do comunismo porque a restauración das esquerdas é todo un loureiro victorioso da burguesía rampante. Un “yo comprendo”. Ou “ya veremos”. Ou “lo que tenemos”. Na novela gráfica Pasolini entregase por propria vontade aos tigres que esmorecen. Paralelamente, detallase como foi a tunda que o matou, a saña dos de abaixo contra as ideas que sementou nos caletres e que, cada vez con maior frecuencia, retornaban: a alianza das clases poderosas polo imperialismo do non-acontecemento, o odio á historia, a enfermidade burguesa transnacional. O desprezo ás formas de vida. A idea de Pasolini é coma o mesma conciencia asasina de Raskólnikov: volve e rexuba e pode ser. Claro que pode ser.

E as imaxes e poemas de Pasolini, que detallan a falla desa idea bastarda, que proxectan o seu ascenso total e como xa non hai remedio para nós, pobres mutilados, condenados a respostas cortas e excluíntes, a A ou B ou C no proprio interese, á linguaxe das horas do día. Todo o que pasaba en “Saló” xa o sufrimos e seguimos aquí. E cómo?

Poesía é profecía é violencia. E todo o demáis, silencio.

Mecánica da máquina de guerra: “Primeros materiales para una teoría de la Jovencita”

Jacques Fabian Gautier D'Agoty-1717 - 1785Un grupo de homes e mulleres foi detido a finais do 2008 na localidade francesa de Tarnac baixo a acusación de terrorismo. Eis o ponto de partida para a historia do chamado grupo “Os nove de Tarnac”. Polo menos, así comeza nas crónicas dos xornais. Tanto os encausados coma antigos colaboradores rexeitaron sempre esta cualificación, asemade as etiquetas de “anarcoanticapitalistasdestremaesquerda” que facían monte ao carón dos seus nomes nas moi elaboradas pezas informativas asinadas polo Ministerio de Interior francés.

Pero así foi como soupemos deles, non podemos mentir. Desde ese incidente, as obras asinadas polo nomeado grupo Tiqqun pasaron pola cova dos caníbales para servir de alimento. Así foi: “Introducción a la guerra civil”, “Teoría del Bloom”, “La insurrección que viene”, “Llamamiento” pasaron por mans e cacholas e bocas e provocaron sopapos mutuos e tiróns de pelo. O que acontece  sempre que atopamos libros bos e tomamos demasiado café.

A escrita da obra, a penúltima editada en castelán, reproduce unha das metáforas-clixé dos anos noventa e os ceros: a fragmentación, o espello escachado que reflicte anacos inconexos de nós. Iniciada na teoría social por Baudrillard (en Ilusión da fin, por exemplo) a imaxe escarallada da unidade ontolóxica inscrita no percurso histórico empregouse para case todo e deu en chegar a vídeos musicais e anuncios publicitarios.  Tiqqun rexuba no caixón ahistórico da existencia e devolve unha escrita fragmentaria e paródica: o libro combina anacos de publicacións e magazines do “life-style” (o demo a leve) canda as propias reflexións do ser “Jovencita”.

Eres tan original, compleja y profunda"

Eres tan original, compleja y profunda”

O ser devido en “Jovencita” é unha forma-de-non-ser propria das sociedades ocidentais. Dado que xa non hai sociedades libres, nin povos soberanos, nin línguas pouco prácticas alén da biopolítica, a potencialidade do ser metropolitano, o bloom das cidades, é un individuo –home ou muller–preocupado e anguriado. Só a súa superficial beleza, que funciona como terrible pano que oculta un abismo de deseperación e a desquiciada hixiene social que exerce con precisión parecen funcionar neste corpo colonizado para sempre:  “Ya sea camarero, modelo, publicitario, ejecutivo o animador, la Jovencita vende hoy su ‘fuerza de seducción’ como antaño se vendía la ‘fuerza de trabajo’”.

Tiqqun non agarda nada de ninguén, así que neste libro só existe a metafísica crítica e a negación da política. Funciona a nivel filosófico pero a complicada onotoloxía individual que prantexa deixana fóra de calquer tipo de solución política. A saber, “fuxe ou morre aínda máis”. Como puntos a favor, atopamos o excelente desenvolvemento do concepto “Espectáculo” de Debord e a poetización de Agamben. Unha mostra: ” No es tanto que los ciudadanos hayan sido derrotados en esta guerra como que, negando su realidad, se han rendido desde el principio; lo que SE les deja a modo de ‘existencia’ ya no es más que un esfuerzo de por vidapara hacerse compatibles con el Imperio. De esta infinita servidumbre voluntaria a la norma, a una norma cambiante, proviene el hecho de que nunca sepamos con quién estamos… hasta que ocurre algo, y entonces es demasiado tarde.”

Xente, somos macaquiños de ventriloquia e somos falados por un outro, coa súa voz nos beizos nosos e súa man polo buraco xa dilatado. Sentímolo, pero é así.

"Todo o día, toda a noite, peronas de mala calidade"

“Todo o día, toda a noite, peronas de mala calidade”

Por outra banda, a crítica innegociábel que fan da vida nas cidades, asemade a publicidade da comuna como única saída deixannos fríos. Ben, non a todos nós. En verdade, este é o motivos de que nos demos de sopapos á hora do café. Hai caníbales que quererían o seu tarnac. Outros caníbales pensamos que precisamos a outros humanos, cantos máis mellor, para procurarmos o alimento. Esto xa ven desde “Llamamiento. É así:  “El espectáculo no es una cómoda síntesis del sistema de los mass-media. Consiste también en la crueldad con que todo nos remite sin tregua a nuestra propia imagen. El imperio no es una especie de entidad supra-celeste, una conspiración planetaria de gobiernos, de redes financieras de tecnócratas y multinacionales. El imperio está allí donde nopasa nada. En cualquier sitio donde esto funciona. Allí donde reina la situación normal”

A crítica faise máis forte aí donde critica á chamada !esquerda”. Sen querer falar a prol da marca branca política do capital europeo, achamos un trasfondo terrible nesta parte: os fillos das elites francesas fican aborrecidos da militancia  habitual. Nós, que somos da aldea, non o vemos así e parecenos un ataque de “pijerío”.