O Diaño e o señor Caamaño: sobre o esotérico no cinema de Roman Polanski

polan4

 

 

Había moito que non nos falabamos vós máis nós. Puxemos moitos plegos de tempo e acción  na cova caníbal, tantos que xa non somos unha cova caníbal: agora somos o Estado Maior dun país que xa non existe, a persistencia dunha cartografía colonial, unha manchea indíxena e desorientada na procura dun novo amo.

De todas formas, non quixemos esquecer algúns temas que tiñamos apalabrados na última etapa. Un dos asuntos que máis nos motiva é achegarnos un pouco ao esotérico detrás do cinema de Polanski. Vale que é moi probable que nun artigo de blog non poidamos resumir un concepto tan forte coma o que persiste tras a recreación de rituais premodernos que perpetúan os cultos mistéricos e radicalmente elitistas canda os avances tecnolóxicos e o novo espírito da arte occidental que prende a finais dos sesenta pero non podemos facer outra cousa.

Iso si, temos algún problema para achegarnos ao tema porque , a priori, a categoría demoníaca ten un pouso negativo no noso feixe de palabras. Queremos dicir que pasamos tanto tempo afastando a idea da relixión organizada na que nos criamos que…

Por qué habiamos querer ter algunha opinión sobre a  relixión?

Nada hai peor ca un opinador. Ben, si: é peor cando está indignado, remexe os brazos e fala cun chisco de voz alta. Remata, dá a volta e vai para a casa, a seguir sendo un ciudadno ou o que lle pete.

Dacordo, está a cuestión da fama dos ritos asociados ao satánico e ao luciferino, e incluso hai que asegura que os cultos asociados á estrela da alba son o primeiro paso do materialismo e que son unha forma de autocoñecemento e exploración carnal lonxe dos perniciosos tabús importados pola purria anglicana; o catolicismo será o que queirades pero fuchicar por fuchicar non era tan tan tan pecado coma na Inglaterra vitoriana. Coma as nosas elites eran un espello de nós tan acaído, importaron esa visión puritana  nos século XIX disfrazado de moderna hixiene ou de relación harmónica coa Natureza.

Sucede que tampouco temos  opinión sobre a chamada Natureza, entendida desde ese marco mental creqado após a Hipótese Gaia. Un universo mecánico que tende a procurar a destrucción humana, devece por eliminarnos moito antes de que tomaramos consciencia de nós mesmos, unha Nai amantísima que tolea coma Medea e varre sempre aos fillos que menos poden valerse. Unha mecánica letal e sofisticada que mellora con cada intento de xenocidio total.

Por iso tampouco acreditamos nos neo pagáns, aínda que a súa música nos gusta bastante. Xa que os anglos exportaron o puritanismo, non é extraño quew impulsaran o seu reverso necesario: o culto organizado ao Príncipe das Tebras.

É a figura de Anton Lavey, home simpático onde os houber, estamos seguros diso, o que reintroduciu o luciferismo coma un estupendo pasatempo para as novas-vellas elites.

Pero é unha relación que ven xa de moi vello.

Temos particular inclinación á visión que aportou Roman Polanski sobre o acontecemento do mal. Non hai que ser demasiado espelido para entender que a orixe xudea polaca do director e o tempo que lle tocou vivir na infacia e mocidade–ocupación nazi de Polonia, campo de exterminio– callaron nel e abriron un período de reflexión e acción con tantos matices e leituras que non podemos facer outra cousa que poñernos a fuchicar nos seus fotogramas, e narracións e producións.

Contra a visión infantilizada que ofreceron directores moi afamados do episodio de exterminio que levaron a cabo os alemáns e os colaboracionistas de Europa durante desde 1939 o 1945, Polanski retratou unha realidade subterránea nas súas filmacións: desde Repulsión até o Pianista hai unha explicación sobre qué cadea de situacións e momentos levan a unha persona a entrar no eido da moral negativa, a que prevaleza a supervivencia propia perante a ameaza externa, aínda que ese seguir con vida resulte unha cadea chea de remorsos ou malestar. Pero ben podería ser xuto o contrario: unha pode recibir esa iluminación, unha claridade absoluta que evidencia que a empatía, a xustiza e moitos conceptos ideais que vertebran, máis ou menos, as coleitivades son abstracións de pouca raizame.  Que non fai falla un sufrimento excesivo para poder levarlle aos outros todo o que ti eres para eles: os anacos inconexos e lixeiros dun Inferno no seu mellor momento.

E seguindo esta cadea de razonamentos, se non hai un deus de xustiza do que emanan todas a cualidades e abstracións que separan unha vida decente dunha malvada, será que nalgún momento ten que existir o diaño coma encarnación do material, do aquí agora. Do urxente e necesario para prosperar no único plano existencial do que nos debemos preocupar. Se non hai deus, non pode haber tempo: só facetas escindidas e superpostas, momentos que se suceden pero sen demasiada conexión entre uns e outros.

Así chegaron os anos 70 á cultura artística e cinematográfica: un proceso de anovamento espiritual e intelctual no que a oposición aos sistemas de pesamento tradicionais funcionaron de compás. Aínda estaba por extinguir o metafísico pero a urxencia do material, da visión positivista da realidade inmediata. Un mote de cerebros creativos chegfou á conclusión de que era tempo dunha nova relixión. Supoñemos que dalgunha forma querían dar nos fuciños a Adorno e a súa popular frase: nach Auschwitz ein Gedicht zu schreiben, ist barbarisch pois aínda non  era tempo de rematar coa Historia e había movementos por anticipar e novos costumes por vir.

As intelecualidades adicadas á cinematografía, a arte menos misericordiosa porque manipula e borra o tempo e só nos deixa sensacións extendidas pero mutiladas, refundiron a inquedanza por unha nova forma de explicar o fenómeno espiritual xunto cos avances cinemtográficos e a percepción de que non existía unha orde inmutable no devir do mundo no novo concepto expanded cinema que alén de explicar o uso de novas técnicas no cinema e a reconsideración coma soporte válido para a arte, explora cómo se poden relacionar as pelíulas e as audiencias, como poñer diante da multitude diversa unha mensaxe qu faga do feixe informe unha selección de individualidades con cobizas, desexos , luxurias e sensualidades particulares pero similares. Con toda unha paixón fornicadora por moldear.

Neste desafío xurdiron Stanley Kubrick e Roman Polanski coma autores o máis alá, unha especie de magos-directores que recargan a narración e aproveitan a transversalidade artística para completar un relato visual complexo, con moitas capas por analizar.

Por suposto, repetimos que non entendemos que Polanski sexa unha especie de adorador do demo, e menos aínda que este home teña compromiso de devoción co chamado ‘diaño católico’. Unha devoción cara a representación diabólica da tradición católica esixiría apenas tería sentido: para a arte medieval, o demo do mediodía o máis perigoso é a preguiza e a dispersión mental, a falla de concentración, o camiñar sen rumo e sentido. Aquela que se abandoa e fica fóra do camiño. Esta tradicón entendía o diabólico coma o que separa, en oposición a simbólico que sería o que une.

E dicir: non o entendemos coma un seguidor das atribucións que a Igrexa fai do seu adversario principale reclamo fantástico pero si entendemos que existe unha leitura luciferina para filmes coma Un coitelo na auga, O baile dos vampiros, RepulsiónO quimérico inquilino e, máis obvio, Rosemary’s baby, estas tres coñecidas coma a triloxía dos apartamentos. por suposto, están Lúas de felA novena PortaChinatown, Frantic ou O escritor pantasma.

Onde está ese esoterismo se non hai misas negras nin castróns con tetas? Pois nun elemento común, claro

O que sempre se repite nos filmes máis esotéricos de Polanski é unha mesma situación:

Un home común atópase cunha situación de mal absoluto contado por fases: dende os praceres sensuais até o poder absoluto exercido por un grupo maligno.

Temos varios exemplos que contamos aleatoriamente: Jack Nicholson na súa investigación surrealista en Chinatown que remata cunha confesión do que pode ser o pecado sexual máis abominable para as nosas sociedades.  En Lúas de fel, Hugh Grant coñece a Peter Coyote  e o relato sobre sexo, sensualidade, paixón e soberbia que conta o diablo cojuelo leva a Grant a perder a chaveta e, de paso, o seu matrimonio. No Baile dos Vampiros é, desde a comedia, un reato clásico sobre os xogos de poder que procuran as sociedades máis ou menos secretas de antigo raigame, das que levan toda a puta vida, literalmente, a chuchar no sangue das máis novas e humildes.

'Pesadelo' é un nome para un soño feito realidade (Bitter Moon)

‘Pesadelo’ é un nome para un soño feito realidade (Bitter Moon)

 

 

 

 

 

 

 

 

Le Locataire segue nesa liña desa incomodidade, dese mal que está en nós mesmos ou como o próximo, o que tes mandado amar so desfruta coa nosa tortura e sofrimento. Ademáis, no quimérico inquilino vemos nunha secuencia os restos de rituais de maxia negra.

 

O que tal hai aí atrás

O que tal hai aí atrás (Le Locataire)

 

 

 

 

 

 

 

O escritor pantasma, aínda tendo un ton thriller que non abandona en ningún momento, desenvolve esa mesma idea que no baile dos vampiros: o noso mundo ten unha estrutura piramidal e no curuto habitan grupúsculos de control que representan ese mal absoluto e son tan característas do saber luciferino, elitista e controlador: o escritor, interpretado por Ewan MacGregor, decide apostar pola ética a pesar do aire cínico co que se lle caracteriza.

 

A evidencia da verdade na lectura e a contemplación (The Ghost Writer)

A evidencia da verdade na lectura e a contemplación (The Ghost Writer)

 

 

 

 

 

 

 

 

O mesmo que para A novena porta onde outro cínico, Dean Corso interpretado por Johnny Depp, atopa un libro diferente a todos os libros. O bo deste filme é que, aínda recoñecendo esas cenáculos de poder, pon o acento na súa simpleza e superficialidade porque non aspiran a ese coñecemento de iluminación que promete o luciferismo, senón reunirse para ter sexo parafílico porque están aborrecidos coas súas vidas. O que desacouga é que se plantexa que existe un saber auténtico co luciferismo que proporciona unha iluminación e vida eterna. Deste filme quedámonos co excelente traballo de Frank Langella coma Boris Balkan, un plutócrata e luciferino hardcore pero non tanto coma el cre e coa BSO de Wojciech Kilar, si, o mesmo do Drácula de Coppola.

 

O importante é saber buscar (The Ninth Gate)

O importante é saber buscar (The Ninth Gate)

 

 

 

 

 

 

Se hai un filme no que se expliquen por primeira vez a realidade dos grupos de poder organizados para torturar, roubar, foder e “adorar “a Lucifer é, obviamente, con Rosemary’s baby. Está claro que nun post con este título é doado rematar falando dos acontecementos que viraron a carón deste filme: o edificio no que rodaron foi no que residía John Lennon cando foi asasinado por Mark Chapman, asasinato cometido alegadamente baixo o control do programa MK Ultra; o asasinato de Sharon tate a cabo da Familia de Charles Manson, sobre o que tamén pesan

Non entendemos a Polanski coma un home relixioso, dixemos, pero no caso de Rosemary’s Baby, abraiounos desde sempre a ambigüidade coa que se explica o que lle acontece a Mia Farrow: Rose está caendo na paranoia? Ten motivos para asegurar que é parte fundamental do plan para traer a Lucifer á terra? Coma nos outros dous filmes da triloxía do apartamento, a liña entre a doenza mental, pasaxeira ou conxénita, e o suceso sobrenatural están un á beira doutro. Tamén pode ser entendida coma a apretura a unha nova realidade, unha nova comunidade entregada a un coñecemento positivo, privado e proxectado para a ascensión material e unha especie de autodescubrimento de ti que poderíamos resumir en:

-“Mira ti, o final resulta que me molaba a dios ser un cabrón psicópata narcisista”

O descenso cara o culto privado e asfixiante representase a través das vistas panorámicas; o filme comeza cunha sucesión de imaxes das rúas de Nova Iorque. É unha paisaxe urbana aberta, chea de xente qu camiña polas beirarrúas, coches pola estrada, luz e luminosdade. No intre no que entramos no Dakota Building, gradualmente deixamos de ver esas panorámicas e o marco no que se sucede a acción é sempre interior, cada vez máis escuro e pequeno. Si, hai un uso plástico das iconas que a tradición católica empregou para representar o poder diabólico en forma terrea. E, aínda máis, o grupo luciferino tende a estar representado á moda da Igrexa de Satán  que foi fundada por LaVey tres anos antes da estrea do filme. Iso si, a acción do filme está situada en 1966, ano da fundación da igrexa.

Un horror por asumir, iso é todo (Rosemary's baby)

Un horror por asumir, iso é todo (Rosemary’s baby)

 

 

 

 

 

 

Se queremos entrar as subtilezas da linguaxe esotérica hai que abandoar a lectura a través da fe clásica, ou das codificacións aprendidas pola tradición. Moita do que acontecerá despois xa se prefigura nas primeiras liñas de dialogo. No intre no que Guy Woodhouse (interpretado por Nick Cassavettes), marido de Rosemary, imita ao arrendador do apartamento facendo por un breve intre un cornuto, un xesto que hoxe non representa demasiado (gracias Ronnie James Dio) pero que na altura entendíase coma un saúdo propio desa nova Igrexa de Satán, unha lixeira evocación o Baphomet, coma evocación á iconografía popularizada por Eliphás Levi. A representación de Baphomet en Europa recóllese desde finais da idade media pero a versión máis extendida hoxendía .

[Aquí facemos un alto para facervos saber que para nós, o Guy Woodhouse de John Cassavettes ocupa un lugar top no Panteón dos Peores Maridos do Cinema xunto a Cary Grant polo seu Johnnie Aysgarth en Suspicion e Charles Boyer  por Gregory Anton en Gaslight].

Así as cousas, Guy Woodhouse é un actor con dificuldades para atopar traballo que acaba entrando en contacto co vello matrimonio Castevet xusto cando o novo casal vai vivir para o edicifio Bramford. O encontro marcará o inicio dunha relación na que a metáfora sobre o idealismo e a inxenuidade que representan Rosemary son, se cadra, o cambio sustancial do filme: desde a confianza e os espazos abertos e amábeis, Rosemary cae présa dunha congregación que non dubidará en facer dela un forno para o que está por vir.

Entendemos que é unha metáfora sobre a manipulación da ‘man dereita’ pola ‘man esquerda’ ou cómo tirar proveito dunha situación de confusión coma a que se vivía nos USA da altura. O binario é un elemento  moi tido en conta pola tradición esoterica que recoñeceu a dualidade do mundo e dos procesos naturais. Da luminosidade do primeiro cuarto de hora pasamos a espazos pechados e con iluminación máis pobre. Desde unha perspectiva optimista a unha asución do inevitable e o trunfo dos pequenos grupos de poder.

Si, Rosemary’s baby condensa en si tanto o aspecto thriller coma o fantástico ou psicolóxico desta forma de entender o mundo: un lugar desapiadado onde os fortes dan festíns a conta da carnje e o sexo dos máis febles. Unha xuntanza caníbal na que probablemente non estás sentada á mesa porque eres parte do menú.

Quereríamos dicir moitas cousas máis sobre este tema pero cremos que é mellor deixar este tema aberto para máis post d’O Diaño e o señor Caamaño.

Até a vindeira!

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Unha metafísica para a nosa aldea: sobre The Wire

Había ben tempo que non diciamos nada. Tivemos motivos: preguiza, cobiza, absurdo traballo, relacións persoais decepcionantes en extremo…

Levamos unha tempada a querer falar de The Wire, unha serie que nos marcou bastante. Foi desas narracións sólidas que apenas tiveron que recorrer aos cliffhangers coma moitas outras que nos encantan, coma Game of Thrones. A narración que construiu David Simon non precisaba, cremos, deste recurso porque cada capítulo non era exactamente unha unidade pechada relacionada con outro número de unidades que acabarían de compoñer unha tempada que, de mirar os datos de audiencia, daría lugar despois a unha seguinte tempada con este ou aquel aspecto máis potenciado segundo unha trama ou outra pracesen á soberana audiencia.

The Wire, supoñemos que non deliberadamente, cunha audiencia  minguante: desde os catro millóns da primeira tempada até menos dun millón na última. A serie foi pensada desde o primeiro capítulo ata o último coma unidade audiovisual total. Eramos o ollo de vidro a comtemplar o tempo da descomposición material e metafísica de Baltimore. Diríamos que a serie non e unha serie-serie ,máis ben unha película moi moi longa, dunhas  ¿sesenta e pico horas?

Non é moi habitual que unha serie teña un piloto de ritmo tan lento que parece rodado para seducir á moi escasa parroquia de materialistas pesimistas e para ¿early adopters? Non, esquecede esto último.

A serie comeza así.

Unha proeza de diálogo co que xa ficamos namorados pero tamén recoñecemos que foi estraño ver unha serie que representaba realmente a vida dunha comisaría. Si, é tan aburrido coma podedes imaxinar. Ou incluso o traballo do tráfico de drogas está representado moi lonxe dos clixés bastante racistas (as produccións de masas adoitan atribuir un comportamento público impropio a quén está metido nun dos negocios máis lucrativos desta sociedade) senón que aparece coma a merda aburrida e doente de ambición que é: os rapaces sentados no Pit falando sobre se hai que tratar ben aos yonquis porque son clientes ou mallar verbalmente neles porque non son máis ca iso, yonquis. A retorcida e hipócrita concepción da familia dos que están situado no alto da pirámide do tráfico, a desidia da polícia, a ausencia de tecido social comunitario…todo está aí pero presentado cun realismo que fai difícil vela sen mirar o reloxo.

De feito, non é ata o cuarto capítulo cando atopamos esa escena que fai que sigfamos vendo a serie, ou polo menos esa tempada.

Miñas donas, meus señores: ‘The f*ck scene’

Nesta altura vimos clara a relación entre David Simon e Peter Brueghel o Vello.

[Peter Brueghel o Vello é este home de aquí, o da esquerda, o do pincel ]

Pois a cuestión é que Peter Brueghel o Vello adicou a súa vida a pintar escenas da vida cotía das aldeas dos países Baixos. esa manga de herexes protestantes tiñan bo gusto para as artes plásticas. Tivo sona por iso mesmo: pintaba á xente común cando o normal era retratar ás clases que pagan/pagaban pola arte da época. Vese que nalgún intre os neerlandeses fixeron cartos e houbo quen puido pagar o inmenso talento de Brueghel. Estamos en débeda con el, claro.

O tema é que Brueghel, desde o seu punto de vista elevado e as súas fabulosas panorámicas con todo luxo de detalle, agochou unha alegoría en cada imaxe que retratou. A fin de contas, todo era unha crítica contra a vaidade e a cobiza do ser humano e como este labraba a súa propia desgracia deixando que esas ideas tomen a iniciativa na súa vida.

—Peter Brueghel o Vello,  tú tenías mucha rasón, no te hise caso, .

O bo das súas pinturas é que son case inacabales, coma todo bon cadro debe ser. nunca rematamos de admirar a precisión no retrato ou como constrúe un corpo con apenas dúas manchas de pintura.

bruegel0

Hai narración en todo canto recuncho hai no cadro. Isto mesmo acontece en The Wire. Tamén recoñecemos que hai retratos e glosas suficientes desde que a serie chegou á súa fin:  Stringer Bell, McNulty, Omar., Brother Mouzone, Marlo, Rawls, Bubbles, a familia Sobotka, Kima, senador Clay “Sheeiiiiiit” Davis…Hai moi boas análises sobre a significación de cada unha das personaxes e porqué son tan importantes.

Quedaremos para sempre coa clave que aportou un crítico cultural de sona: a personaxe clave é Lester Freamon, un polícia apartado do traballo da rúa por ser demasiado competente no seu traballo. Con Lester Freamon nunca hai un caso doado para pechar e nun mundo onde o fluír dos datos é fundamental non se pode tolerar un parafuso da máquina que queira para un intre para intentar comprender o cadro no seu conxunto, coma facía o noso Peter Brueghel o Vello.

Freamon ofrece as solucións sen saír nunca do despacho. Estuda os casos, compara as probas, pensa, vai de vagar e chega á conclusión: o fío nunca acaba, só muda de nivel.

E ese fío do que están colgados é The Game.

O xogo. Quixeramos analisar aquí a qué se referían exactamente con de xogo. Era o tráfico de drogas? Era abandoar o instituto ben cedo? Era deixar entrar contentores na descarga sen preguntar o que hai? Era publicar novas falsas que dean a imaxe dickensiana que precisan uns progresistas para manetr a boa imaxe deles mesmos por compadecerse dos pobres?

Un pouco de todo. Chegamos á escasa conclusión que o que eles chamaban Game é o que nós chamamos Imperio.

Imperio non son lexións de antidisturbios mallando en ti, nin a lei mordaza , nin a grella televisiva, nin o machismo cotián, nin as bases americanas. Non. Imperio  é alí onde non pasa nada: a normalidade, o día a día sen máis. A asunción de que hai unha realidade dada da que hai que participar , o subtexto da república, do imperio da lei, do que hai por escrito. Si, hai unha normas,  si hai un castigo pero todos sabemos cómo va esto.

Isto, e no outra cousa, é o Imperio e, cremos, The Game.

E tamén opinamos que por esta razón, por estar atacado do idiotismo qu fai que Cutty se pregunte o propio sentido das palabras en troques de aceitar o común e soterrado acordo ao que chegan os interlocutores sobre o significado das palabras, é dicir, da vida. Por iso non pode aturar máis The Game a pesares de que só coñeceu iso, e o presido, na vida.

Pero vaites, que isto só son algunhas impresións. nada serio. Se queredes, falamos máis outro dia.

PD: o noso personaxe favorito era Slim Charles. 

Enter the Rorschach: no quince aniversario de ‘The Matrix’

matrixdrop                    Neste 2014, oitavo ano da Grande Recesión e cuadraxésimoprimeiro da Grande Crise Urxente, haberá moitos aniversários e efemérides dignas de lembrar, unhas con ledicia e outras con vergoña, todas con retronostalxia. Nosoutros quixemos ollar nun que poderá ser algo banal para a leitora ben formada pero que resulta irresistíbel para os amantes do cinema, achamos. O presente curso conmemora o décimoquinto cumpreanos da estrea do filme dos irmáns  Wachowski, The Matrix. No marzal no 1999 o filme que retrata a epopeia do heroe Mr. Anderson/Neo no camiño da auto-liberación do mundo dos significantes e a loita contra as máquinas colonizadoras do planeta.

Por prudencia e pudor, non vamos analisar as dúas películas que seguiron a Matrix. Cadaquén que as valores coma mellor poida. Estamos máis por lembrar a sensación que tivemos ao salir do cinema, a iso da unha da mañá dun venres para sábado, de cómo queríamos falar pero non atopabamos as verbas axeitadas. Todo quedou nunha pregunta: “E a ti qué che pareceu?” Non acreditábamos! O que foi curioso foi que cada un de nosoutros tivo  a súa experiencia, vibrara máis con cada aspecto: o bullet time, o vestiario que facía do look sado-gótico, o bon kung fu e, qué carallo hai que dicilo, é que o noso mundo era unha total simulación! Nada do que vivamos era certo! Si, dacordo en que xanunca fomos moi espelidos, pero este pensamento non moi atinado se cadra foi unha semente para que, realmente, mudara a nosa forma de ver as cousas.

Non negaran que para ser un filme comercial son bastantes puntos ao seu favor.

(Dacordo, vamos facer unha valoración das dúas seguintes da triloxía; escarallaron o conto por operar no sentido contrario á primeira: trataron de dar respostas a preguntas tan dispares que, por forza, tiña que ser decepcionante. Tamén vale dicir que cando os cineastas metidos a filósofos corren o risco de perderse)

O conto foi que facíamos preguntas e cadaquén tiña as súas respostas: para uns era evidente que recén viramos unha adaptación do mito da caverna de Platón, outros falaban de que era un rollo mesiánico que si poderían mercar e para os máis metidos na peli, había que buscar a pílula vermella, coma fose, onde fora.

Obviamente, non fomos os únicos que debullaron mil e unha solucións ao que acababamos de ver na pantalla; aparentemente xentes de toda clase de formación intelectual tiñan a resposta discursiva axeitada para as aventuras,  a saber:

  1. Lacanians que xuraban que aquilo era unha explicación máis que acaída sobre o Imaxinario, o Simbólico e o Real.
  2. Amábeis proxermánicos relataban que, sen dúbida posíbel, era unha historia sobre o Capital reificado a tomar conta dos corpos e das mentes.
  3. O que deu paso a unha coorte foucaltiana a dicir que mellor nos valía pecharmos os ollos e desfrutar, pois a biopolítica/axente Smith estaba pronto “pra che fudé”.
  4. Algúns de máis alá xa non vían a face de Lawrence Fishburne , senón a de Baudrillard dando a benvida ao “Deserto do real“.
  5. Outros máis prosaicos só adiviñaron nos fotogramas unha reivindicación do sadomasoquismo, a rehabilitar unha superficial conciencia sincrética que renovaba “o Outro Amo” para dotar de significado ao castigo-xogo sexual.
  6. Un último grupo non expresou tanto a súa interpretación sobre o visto, máis ben acumulou as referencias culturais que funcionaban na pantalla: hinduismo, budismo, xudaísmo redentorista, a novela Valis, o anime Ghost in The Shell, socratismo daquela maneira e un cachiño de Alicia no País das Marabillas, outro de Vértixe de Hitchcock e unha débeda inmensa, de certo e de novo repetimos, con Phillip K. Dick. Este grupo é o noso favorito pois non cederon ao entusiasmo perante tremendo pastiche New Age.

Se un filmiño de “major studio” deu para tantas interpretacións de xentes de tan diversa formación e sustrato, de certo que funcionou coma un teste de Rorschach. Un mancha amorfa de tinta sobre unha triste cuartilla que dá para infinidade de interpretación, agás a correcta: que é só unha mancha de tinta e que ese método é… Bon,  nesta entrada non estamos para xulgar.

Co paso dos lustros fomos desbotando interpretacións sobre o filme. De vagar, comezamos a distinguir que alí tan só había un papel luxado con tinta. Os gags e a estética asociada ao filme, a reformulación sintáctica das secuencias de acción co bullet time, o sincretismo milenarista e a entrada nos dousmiles remataron co encantamento do filme para nosoutros pero deron paso á nosa própria lectura do teste de Rorschach.

A nosa verdade sobre este filme é que espalla a idea do post-paranoico: xa non é que haxa un “Outro” que faga que as cousas dean noxo ou que provoque a nosa sensación permanente de desprazamento e frustración (convén ver o retrato que do “Outro” fai Lynch en Mulholland Drive, por exemplo). É que hai un “Outro-tralo-Outro” que argalla un mundo imperfecto para reforzar ao primeiro “Outro”, unha entidade simbólica poderosa. Tanto que, se callar, por ela temos a linguaxe, a extraña voz que nos consitúe coma personas máis alá de sermos unha mera especie de humanos.

MorfeoBaudrillard_550A segunda idea que reforzou positivamente Matrix foi o desplego dramático de Simulacra et Simulation, de Jean Baudrillard –incluso chega a aparecer un exemplar deste libro nunha escea–  e atopamos nunha pasaxe de “As estratexias fatais” que case resumiría todo o filme, coma moi ben apuntou o profesor, divulgador e blogger Eugenio Sánchez Bravo no seu imprescidíbel espazo Aula de Filosofía.

“O falso non fai máis que intrigar o noso senso do verdadeiro; o máis falso co falso lévanos xalundes, feitiza sen apelación posíbel. No mundo real, o verdadeiro e o falso equilibran, e un gaña o que perde o outro. No movimento da sedución (pensemos tamén na obra de arte), é coma se o falso resplandecese con toda a forza do verdadeiro. É coma se a ilusión resplandecera con toda a forza da verdade.”

Cremos que despois de tres lustros, é unha bagaxe máis que notábel sobre cuestións fulcrais. Non é doado atopar rorschachfilmes maioritarios que eviten dar descursos da diferencia, a reivindicación identitaria ou unha exaltación interesada do aparentemente minoritario, nun movemento cen veces repetido de expander a linguaxe publicitaria naqueles eidos nos que é posíbel extender un degaro de integración. Comezou por volta dos sesenta, cando os publicistas entenderon que os restos da cadea de consumo só eran nichos para aumentar ventas, e así foron a por mulleres e rapaces novos con todo o que sabía. así extraíron a vida e proporcionaron, coa apariencia de verdade, unha narración tolleita e alleante. E foi xusto na fin desa centuria cando baixo toneladas de merchandising, sincretismo new age e reivindicación estética minoritaria, entrou unha reivindicación do “dereito á verdade” única, agresiva e necesaria. Coma San Paulo. Coma Lenin. Quén pensaría!

E vós qué? Azuis ou Vermellos?

Hai un cento de humanos no escuro mar ou o medievil que persiste

leninOs caníbales da cova somos orgullosos fillos do noso tempo e un cacho reaccionários. O gracioso foi o día que pensamos “Pero qué diantres é iso “do noso tempo”? Toca acotarnos. Eramos uns cativos e vimos cair o muro de Berlín na fin do outono do 89 e nin vintecatro meses depois, o inverno do descontento necrosaba á URSS. Daquela, inda que non o sabíamos, comezou unha corrente de pensamento nos victorious Estados Unidos que chamaba á fin da Historia. Ese proceso de proba e erro a escala evolutiva, tal e como fora descuberto pola dupla Marx&Engels, chegaba á súa fin pero non como os xermanos pais da Historia agardaban.

Todo o contrario: os grandes conflitos entre discursos e escolas da Modernidade xa estaban superados. Agora, dicían o señor Fukuyama e outros ilustrados gringos e franceses, a realidade era que o mundo debía rexirse pola aparataxe da democracia representativa de corte liberal e no marco da economía de mercado. O tráfego de pantalóns Levi’s, a gana de xantar nun McDonald’s a carón mausoleo de Lenin e o desexo de encher a vista cunha multitude de formas e cores nas prateleiras dos mercados foran armas de guerra igual de efectivas que entregar artillería anti aérea aos muyaidín afganos contra o ocupante soviético. A economía de mercado gañara prácticamente soa a guerra e reclamaba o seu espólio ao xeito de Shylock: “unha libra de carne” de todo o inmenso mercado que acababa de abrir no Leste.

Long story short: a fin do mundo, a sociedade do risco, a modernidade líquida, a posmodernidade e as literaturas marxinais foron artigos de consumo para mentes doentes. As performances, as intervencións políticas, o abusivo emprego do concepto “ironía”, o aínda máis aborrecido multiculturalismo coma unha forma agochada de racismo inverso e, santa Mariña mira por nosoutros, a fin do eixo atlántico coma coluna do discurso e da produción da arte.

O ascenso de Nova Iorque á capital intelectual do mundo occidental en troques de París aconteceu por volta da metade da década dos 40. Os artistas, escritores, cineastas, curadores e produtores de arte en xeral marcharon fóra de Europa a medida que a guerra gañaba terreo e o continente de noso afundiu na noite dos tempos para rexurdir partido en dous blocos trasunto da modernidade que finaba.

Tanta paixón vital non podía ser en balde e na América rampante agromaron correntes culturais que non desbotaron a batalla contra o stablishment. Unha tras outra, cada lanza de mudanza e novidade foi neutralizada, esfolada e reciclada pola maquinaria: poetas beatnicks que enxendraron místicos hippies que deron en desapiadados yuppies nunha moi coerente cadea de iluminación zen; músicos negros que tocaban blues en galpóns miserentos que acabaron por pagar royalties a Led Zeppelin ou mesmo todo o proceso iniciado polo macarthismo en Hollywood e que rematou nunha idade de ouro para os programas de estudos culturais na década dos oitenta nas universidades da Ivy League.

A Guerra Fría foi boa para o eido capitalista pois foi quen de acaparar o mellor dos dous mundos nun contextos de crise permanente a partires do 1973. Os clubes nocturnos de Leningrado atraían ás masas coas músicas anglosaxonas, os mozos rebelábanse no lado este do telón de aceiro con lemas tanto “pop” coma con concertos de thrash rock ou as p**** baladas dos Scorpions, o demo as leve. Todo era unha conta atrás en oriente e occidente, si, pero tamén unha fuxida cara adiante na que só era posíbel optimizarse ou morrer.

E a morte, dicimos, sempre chega. O caso é saber se é obxectiva ou subxectiva.

Sabido xa que o lado Este foi o primeiro en pedir papas por moitas razóns documentadas aquí, aquí e tamén aquí. Desde este blogue queremos poñer un ollo na decadencia do liderado estadounidense na arte contemporánea e cómo o refundimento cos intereses especulativos e fundos de investimento deron coma resultado unha arte superficial, fabricante de clixés e, manda carallo na Habana, rehabilitadora da sensibilidade e a crítica da arte medieval e moderna vs a paradoxa academicista contemporánea devida en máxima do mercado: “Nada importa o que pintes ou esculpas ou proxectes namentres esté ben feito/poidámolo vender”.

Neste sentido, queremos traer as reflexións que apuntou a crítica cultural Camille Paglia nas que desplaza o tradicional papel de vangarda artística cara os deseñadores industriais e os raballadores dos oficios artísticos. Segundo Paglia, ao tempo que a representación artística pivota sobre os catro puntos de sempre desde os anos setenta (identidade, escatoloxía, consumo e nostalxia) aparece de novo unha xeración dacabalo entre a artesanía e a arte medrando nos obradoiros de madeira ou nas escolas de deseño industrial. Cómpre lembrar que a diferencia entre ambas leiras e intencional: a artesanía responde a unha vontade funcional namentre que a arte engade unha escada máis chamada descurso.

Por estas causas, podemos facer nosa a crítica de Simon Doonan á Art Basel de Miami (persinámonos coa man esquerda e escribimos cun dediño só cando mentamos esta cidade) e facémola extensíbel á situación actual. Algunhas cousas que estragaron a arte contemporánea son:

  1. As feiras de arte: de ser encontros con novos discursos e impactantes obras pasou a banalización total do leilón. Moreas de ricos, deses criminalmente caudalosos, rusos, americanos, árabes ou chineses na procura da excentricidade maior. Pouco máis que engadir.
  2. Sangue, caca, sacrilexio e pornografía: Queremos dicir…en serio? Despois dos Sex Pistols, de Sid

    Vicious, de Gigi Allen, de performances, de happenings, de Marina Abramovic e Ana Mendieta…aínda máis porno e gore é sinónimo de transgresións? Nalgún lugar dos anos noventa o abesé do punk pasou de transgresor a frívola marca de rebeldía controlada para post-adolescentes. É tan evidente que ollar hoxe un tímpano románico contén máis feitizo e xogo cunha vaca morta eviscerada.

  3. Arte a la mode: iso, a manía de mesturar a arte co mundo da moda e a música pop. Pouco máis que engadir ao facto de que a moda ten que ser efímera mentres que a arte, a boa arte, e permanente e busca abrir novas leituras co paso dos anos.
  4. O post-talento: YBA’s. Pinchen no link, nosoutros pouco máis podemos explicar. O feito de que desde os
    "Miña cama" de Tracey Emin

    “Miña cama” de Tracey Emin

    anos setenta non exista pintor ou escultor que acade unha influencia nas capas sociais alleas ao mercado e o establishment non é casual nin trivial. Un fenómeno coma o da arte, un dos catro piares da experiencia humana canda a ciencia a política mailo amor, permanece fóra da cotidianieidade coma poucas veces antes. Á perda da relevancia social xuntamos a emerxencia de chamadas artes menores, coma o cómic ou o cinema de masas, e á popularización do consumo cultural. Canda a organización da produción social da arte dentro dun entramado empresarial clásico xurde a necesidade de manter as marxes de beneficios. É por iso que se vende a cultura coma algo sinxelo, un pasatempo e que non hai experiencia cultural superior a outra: tanto vale ver Star Wars coma ler a Ilíada. Tiren as súas conclusións.

  5. A fuga do oficio: habendo coma hai un bon feixe de artistas con espírito, gravidade e oficio, semella que non vamos atopar ningún deles nas grandes citas comerciais.
  6.  Retrancas e gags, ha-ha: un pouco por seguirmos co punto da crítica ao punk-de-molde, a recurrencia ao “irónico” semella que desplazou completamente ao discurso matriz que  debería emitir a mensaxe ironizada posteriormente. Retranca da retranca do retrouso e fomos quedando coa ollada cínica na que o obxectivo é pillar o conto. Pois moi ben. Hai exemplos fortuitos de cómo este prantexamento está lonxe da función social da arte, coma o da traballadora da limpeza que recolleu unha morea de borralla que resultaba ser unha instalación, ou as reproducións a grande escala de obxectos cotiáns sen máis obxecto que sorprender, un mero gag.
  7. Os cartos, we guess: coma xa viñemos apuntando, se a produción social da arte foi desplazada pola produción económica, temos perante nosoutros  unha cadea de feitos ben visíbeis: produción indiscriminada dos artistas, planificación de exposición segundo valor de mercado por parte das galerías –chegando a mercar as obras dos seus próprios artistas nas poxas para evitar a devaluación, coma no caso Damien Hirst– e o desprazamento total das institucións públicas. No Estado Español os museos e centros de arte non teñen que presentar beneficios a fin de curso, coma si acontece nos EE.UU.  pero quedan presos, coma calquer outra institución, do enfoque corporativista: xente que merca coleción públuca con criterios de especulación e que emprega coma suposta man-de-obra “pouco cualificada” a licenciados, graduados e mozos con escasa concienca de clase, ou sexa, todos.  As institucións son hoxe unha mestura de buscadores de gangas revalorizábeis nas feiras financiados pola administración e particulares, e mozas e mozos dispostos a botar horas nela sen recibir nada a cambio e entradas . Fagan contas pero a nosoutros sainos unha plusvalía tremenda.
  8. A peste do “cool”: coma na cova temos un departamento de historia, situamos a emerxencia desta lousa por volta dos anos noventa. Os horrores estéticos dos oitenta contiñan mensaxes fóra do pretencioso, tremendamente positivos perante horrores vividos, coma a aparición do VIH e a Sida. Xa que logo, a chamada xeración X e o movemento grunge introduciron unha nova volta de porca: mesturando a vontade de rutura da xeración do 68 con todos o coñecemento acumulado do século, deu coma resultado unha arte pretenciosa que vendía o remedio para a doenza de “estar de volta de todo”: o nihilismo e a fin dos días. Xa de repente, estar a prol dunha mensaxe era infantil. Bravo. Tamén queremos lembrar que foi nesta altura cando xurdiron as “adaptacións infantís” de clásicos da literatura. A desactivación e desustanciación que proseguiron nas décadas posteriores quedaron afogadas polo “cool” e a lei dos alfas.

E así, até hoxe, hai no medio do mar Océano un cento de humanos todos metidos nun bote. Unha balsa da Medusa para cruzar un medievo que recén recomeza.

Para que remate esta vergoña

De volta para Loureda

 

XL Santos Cabanas

É preciso avisar toda a gente
Dar notícia, informar, prevenir
Que por cada flor estrangulada
Há milhões de sementes a florir.
É preciso avisar toda a gente
segredar a palavra e a senha
Engrossando a verdade corrente
duma força que nada  a detenha.
É preciso avisar toda a gente
Que há fogo no meio da floresta
E que os mortos apontam em frente
O caminho da esperança que resta.
É preciso avisar toda a gente
Transmitindo este morse de dores
É preciso, imperioso e urgente
Mais flores, mais flores, mais flores.

João Apolinário

O conto pode comezar en Quistiláns, en Lugo, en Vigo, en Compostela. Case sempre na rúa. Non te decatas, pero Eles veñen por ti. Están armados. Ti non. Eles invocan leis e detéñente. Lévante. Ti es persoa que te moves, con conciencia. Todo o mundo sabe que vas a manifestacións para esixir dereitos que están roubando…

Ver la entrada original 831 palabras más

Se Mandela triunfara de verdade, non sería visto coma un heroe universal

A seguir, un artigo do filósofo esloveno Slavoj Zizek visto hoxe na edición dixital do xornal británico The Guardian. Tradución por nosoutros.

mandelaDurante as dúas últimas décadas da súa vida, Nelson Mandela foi posto como exemplo de cómo é posíbel libertar ao teu país do xugo colonial sen sucumbires á tentación do poder dictatorial nin adoptares unha postura anticapitalista. Resumindo, Mandela non era Robert Mugabe [Presidente de Zimbabwue] e Sudáfrica ficou coma unha democracia multipartidista con prensa libre e unha vibrante economía ben integrada no mercadp global e inmune a experimentos socialistas toleiróns. Agora, na súa morte, a súa dimensión coma home sabio cheo de compaixón semella confirmada ata a eternidade: hai filmes de Hollywood sobre el –o seu papel foi interpretado por Morgan Freeman quen, por outra parte, interpretou a Deus mesmo noutro filme– estrelas do rock e líderes relixiosos, deportistas e políticos dende Bill Clintón até Fidel Castro están todos unidos na súa beatificación.

Nembargantes, é esta toda a historia? Dous feitos clave permancen ignorados na visión conmemorativa. A vida da maioría pobre de Sudáfrica aínda permanece nos mesmos níveis ca na altura do Apartheid e o ascenso dos dereitos civís e políticos ten a contrapartida do aumento da inseguridade, a violencia e o crime. A mudanza principal foi que a vella clase branca gobernante foi substituída pola nova elite negra. En segundo lugar, a xente lembra o vello Congreso Nacional Africano [CNA, partido de Mandela e organizador da resistencia política contra o apartheid] prometera non só a fin do apartheid senón máis xustiza social, incluso un modelo socialista para o país. ESte pasado radical do CNA foi eliminado aos poucos da nosa memoria. Non se fai extraño ver que entre os mozos negros e pobres medre a ira.

Neste senso, Sudáfrica é tan só outra versión da mesma historia da esquerda contemporánea. Un líder ou un partido resulta elixido con un entusiasmo universal, coa promesa dun “mundo novo”– aínda que, máis cedo que tarde, caen baixo o mesmo dilema: un é quén de tocar os mecanismo do capitalismo ou un decide “entrar no xogo”? Se calquera dificulta estes mecanismo, resulta castigado ben axiña polos movementos dos mercados, o caos económico e toda a pesca. É por isto que resulta moi cómodo criticar a Mandela por ter abandonado a perspectiva socialista tras a caida do apartheid: tivo algunha outra elección realmente? É o camiño cara o socialismo unha opción real?

É doado ridiculizar a Ayn Rand [romancista e “teórica” do turbocapitalismo quimérico, egoísta e irresponsábel], mais hai un chisco de verdade no seu sonado “Himno aos cartos” que sae no romance “A rebelión do Atlas”: “Até que, e a menos que, descubras que os cartos son a raíz de toda a felicidade estarás a pedir pola túa destrucción. Cando os cartos deixen de ser o medio polo cal os homes tratan uns cos outros, entón virá a escravura do home polo home. Sangue, látegos e armas ou dólares. Faga a súa escolla pois non hai outra”. Non dixo algo semellante Marx na súa coñecida fórmula sobre cómo, no universo da mercadoría, “as relación entre as personas collen a apariencia de relacións entre cousas”?

Na economía de mercado, as relacións entre a xente semellan ser relacións de liberdade e igualdade recoñecida por ambas partes: domear a alguén xa non se pode ver directamente. O problema coa premisa oculta de Rand é que, na fin, estás a escoller entre explotación directa ou indirecta, sen máis, e toda alternativa é desprezada por “utópica”. Nembargantes, un debe ter en mente que a pequena verdade da, por outra parte, ridícula ideoloxía de Ayn Rand é a que segue: a meirande lección do socialismo de estado foi que abolir efectivamente a propiedade privada e o intercambio de mercadorías regulado polo mercado sen foormas concretas de regulación social do proceso de produción, necesariamente resucita formas de relacións directas de servidume e domeación. Se simplemente abolimos o mercado (incluída a explotación do mercado) sen procurar reemplazalo cunha forma axeitada de organización comunista da produción e intercambio, a domeación volverá coma vinganza, e con ela, a explotación directa.

A regra xeral di que cando comeza unha revolta contra un rexime opresivo e semi-democrático, coma aconteceu en 2011 en Oriente Medio, é sinxelo mobilizar grandes multitudes con slogans que un só pode caracterizar como aduladoras da masa: “pola democracia”, “contra a corrupción”, por exemplo. Mais depois achegámonos a a eleccións máis complicadas cando a nosa revolta acada as súas metas, decatámonos de que todas as cousas que nos anoxaban (a falta de liberdade, a corrupción social, o empeoramento da nosa vida) non desaparece, senón que muda as roupas. A ideoloxía domeante mobiliza todo o arsenal dispoñíbel para evitar que cheguemos a esta conclusión radical. Comezan a falar de que a liberdade demócratica trae consigo responsabilidades, que todo ten un prezo, que aínda non estamos preparados para a democracia se agardamos milagres dela. Neste sentido, culpabilízannos polo noso fracaso: nunha sociedade libre, coma nos contaran, todos somos capitalistas a investir nas nosas vidas, e temos que poñer máis esforzo na nosa educación en troques de divertírmonos, se é que queremos ter éxito na vida.

Nun nivel máis político, o ministerio de exteriores dos EE.UU. xa elaborou unha detallada estratexia de contención de perigo, canalizando os levantamentos populares en aceptábeis democracias capitalistas, coma fixeron con éxito en Sudáfrica trala caída do apartheid, nas Filipinas depois de Marcos ou en Indonesia após Suharto e noutros tantos lugares. Nesta precisa conxuntura, as políticas radicais de emancipación afrontan o seu maior reto: como dar o paso seguinte tras o primeiro momento de entusiasmo, cómo dar o seguinte paso sen sucumbir á tentación do “totalitario”. En resumo: cómo avanzar desde Mandela sen converterse en Mugabe.

Se queremos permanecer fieis ao legado de Mandela debemos ignorar as bágoas de crocodilo das exequias e centrarnos nas promesas incumpridas do seu liderado. Seguramente podemos supor, tendo en conta a súa grandeza moral e política, que foi nos seus últimos días un vello amargado, consciente de que o seu maior triunfo político e a súa elevación aos altares do heroísmo universal foi tan só unha máscara para agochar unha amarga derrota. A súa gloria universal é tamén un síntoma de que nunca molestou de certo á orde global do poder.