O Diaño e o señor Caamaño: sobre o esotérico no cinema de Roman Polanski

polan4

 

 

Había moito que non nos falabamos vós máis nós. Puxemos moitos plegos de tempo e acción  na cova caníbal, tantos que xa non somos unha cova caníbal: agora somos o Estado Maior dun país que xa non existe, a persistencia dunha cartografía colonial, unha manchea indíxena e desorientada na procura dun novo amo.

De todas formas, non quixemos esquecer algúns temas que tiñamos apalabrados na última etapa. Un dos asuntos que máis nos motiva é achegarnos un pouco ao esotérico detrás do cinema de Polanski. Vale que é moi probable que nun artigo de blog non poidamos resumir un concepto tan forte coma o que persiste tras a recreación de rituais premodernos que perpetúan os cultos mistéricos e radicalmente elitistas canda os avances tecnolóxicos e o novo espírito da arte occidental que prende a finais dos sesenta pero non podemos facer outra cousa.

Iso si, temos algún problema para achegarnos ao tema porque , a priori, a categoría demoníaca ten un pouso negativo no noso feixe de palabras. Queremos dicir que pasamos tanto tempo afastando a idea da relixión organizada na que nos criamos que…

Por qué habiamos querer ter algunha opinión sobre a  relixión?

Nada hai peor ca un opinador. Ben, si: é peor cando está indignado, remexe os brazos e fala cun chisco de voz alta. Remata, dá a volta e vai para a casa, a seguir sendo un ciudadno ou o que lle pete.

Dacordo, está a cuestión da fama dos ritos asociados ao satánico e ao luciferino, e incluso hai que asegura que os cultos asociados á estrela da alba son o primeiro paso do materialismo e que son unha forma de autocoñecemento e exploración carnal lonxe dos perniciosos tabús importados pola purria anglicana; o catolicismo será o que queirades pero fuchicar por fuchicar non era tan tan tan pecado coma na Inglaterra vitoriana. Coma as nosas elites eran un espello de nós tan acaído, importaron esa visión puritana  nos século XIX disfrazado de moderna hixiene ou de relación harmónica coa Natureza.

Sucede que tampouco temos  opinión sobre a chamada Natureza, entendida desde ese marco mental creqado após a Hipótese Gaia. Un universo mecánico que tende a procurar a destrucción humana, devece por eliminarnos moito antes de que tomaramos consciencia de nós mesmos, unha Nai amantísima que tolea coma Medea e varre sempre aos fillos que menos poden valerse. Unha mecánica letal e sofisticada que mellora con cada intento de xenocidio total.

Por iso tampouco acreditamos nos neo pagáns, aínda que a súa música nos gusta bastante. Xa que os anglos exportaron o puritanismo, non é extraño quew impulsaran o seu reverso necesario: o culto organizado ao Príncipe das Tebras.

É a figura de Anton Lavey, home simpático onde os houber, estamos seguros diso, o que reintroduciu o luciferismo coma un estupendo pasatempo para as novas-vellas elites.

Pero é unha relación que ven xa de moi vello.

Temos particular inclinación á visión que aportou Roman Polanski sobre o acontecemento do mal. Non hai que ser demasiado espelido para entender que a orixe xudea polaca do director e o tempo que lle tocou vivir na infacia e mocidade–ocupación nazi de Polonia, campo de exterminio– callaron nel e abriron un período de reflexión e acción con tantos matices e leituras que non podemos facer outra cousa que poñernos a fuchicar nos seus fotogramas, e narracións e producións.

Contra a visión infantilizada que ofreceron directores moi afamados do episodio de exterminio que levaron a cabo os alemáns e os colaboracionistas de Europa durante desde 1939 o 1945, Polanski retratou unha realidade subterránea nas súas filmacións: desde Repulsión até o Pianista hai unha explicación sobre qué cadea de situacións e momentos levan a unha persona a entrar no eido da moral negativa, a que prevaleza a supervivencia propia perante a ameaza externa, aínda que ese seguir con vida resulte unha cadea chea de remorsos ou malestar. Pero ben podería ser xuto o contrario: unha pode recibir esa iluminación, unha claridade absoluta que evidencia que a empatía, a xustiza e moitos conceptos ideais que vertebran, máis ou menos, as coleitivades son abstracións de pouca raizame.  Que non fai falla un sufrimento excesivo para poder levarlle aos outros todo o que ti eres para eles: os anacos inconexos e lixeiros dun Inferno no seu mellor momento.

E seguindo esta cadea de razonamentos, se non hai un deus de xustiza do que emanan todas a cualidades e abstracións que separan unha vida decente dunha malvada, será que nalgún momento ten que existir o diaño coma encarnación do material, do aquí agora. Do urxente e necesario para prosperar no único plano existencial do que nos debemos preocupar. Se non hai deus, non pode haber tempo: só facetas escindidas e superpostas, momentos que se suceden pero sen demasiada conexión entre uns e outros.

Así chegaron os anos 70 á cultura artística e cinematográfica: un proceso de anovamento espiritual e intelctual no que a oposición aos sistemas de pesamento tradicionais funcionaron de compás. Aínda estaba por extinguir o metafísico pero a urxencia do material, da visión positivista da realidade inmediata. Un mote de cerebros creativos chegfou á conclusión de que era tempo dunha nova relixión. Supoñemos que dalgunha forma querían dar nos fuciños a Adorno e a súa popular frase: nach Auschwitz ein Gedicht zu schreiben, ist barbarisch pois aínda non  era tempo de rematar coa Historia e había movementos por anticipar e novos costumes por vir.

As intelecualidades adicadas á cinematografía, a arte menos misericordiosa porque manipula e borra o tempo e só nos deixa sensacións extendidas pero mutiladas, refundiron a inquedanza por unha nova forma de explicar o fenómeno espiritual xunto cos avances cinemtográficos e a percepción de que non existía unha orde inmutable no devir do mundo no novo concepto expanded cinema que alén de explicar o uso de novas técnicas no cinema e a reconsideración coma soporte válido para a arte, explora cómo se poden relacionar as pelíulas e as audiencias, como poñer diante da multitude diversa unha mensaxe qu faga do feixe informe unha selección de individualidades con cobizas, desexos , luxurias e sensualidades particulares pero similares. Con toda unha paixón fornicadora por moldear.

Neste desafío xurdiron Stanley Kubrick e Roman Polanski coma autores o máis alá, unha especie de magos-directores que recargan a narración e aproveitan a transversalidade artística para completar un relato visual complexo, con moitas capas por analizar.

Por suposto, repetimos que non entendemos que Polanski sexa unha especie de adorador do demo, e menos aínda que este home teña compromiso de devoción co chamado ‘diaño católico’. Unha devoción cara a representación diabólica da tradición católica esixiría apenas tería sentido: para a arte medieval, o demo do mediodía o máis perigoso é a preguiza e a dispersión mental, a falla de concentración, o camiñar sen rumo e sentido. Aquela que se abandoa e fica fóra do camiño. Esta tradicón entendía o diabólico coma o que separa, en oposición a simbólico que sería o que une.

E dicir: non o entendemos coma un seguidor das atribucións que a Igrexa fai do seu adversario principale reclamo fantástico pero si entendemos que existe unha leitura luciferina para filmes coma Un coitelo na auga, O baile dos vampiros, RepulsiónO quimérico inquilino e, máis obvio, Rosemary’s baby, estas tres coñecidas coma a triloxía dos apartamentos. por suposto, están Lúas de felA novena PortaChinatown, Frantic ou O escritor pantasma.

Onde está ese esoterismo se non hai misas negras nin castróns con tetas? Pois nun elemento común, claro

O que sempre se repite nos filmes máis esotéricos de Polanski é unha mesma situación:

Un home común atópase cunha situación de mal absoluto contado por fases: dende os praceres sensuais até o poder absoluto exercido por un grupo maligno.

Temos varios exemplos que contamos aleatoriamente: Jack Nicholson na súa investigación surrealista en Chinatown que remata cunha confesión do que pode ser o pecado sexual máis abominable para as nosas sociedades.  En Lúas de fel, Hugh Grant coñece a Peter Coyote  e o relato sobre sexo, sensualidade, paixón e soberbia que conta o diablo cojuelo leva a Grant a perder a chaveta e, de paso, o seu matrimonio. No Baile dos Vampiros é, desde a comedia, un reato clásico sobre os xogos de poder que procuran as sociedades máis ou menos secretas de antigo raigame, das que levan toda a puta vida, literalmente, a chuchar no sangue das máis novas e humildes.

'Pesadelo' é un nome para un soño feito realidade (Bitter Moon)

‘Pesadelo’ é un nome para un soño feito realidade (Bitter Moon)

 

 

 

 

 

 

 

 

Le Locataire segue nesa liña desa incomodidade, dese mal que está en nós mesmos ou como o próximo, o que tes mandado amar so desfruta coa nosa tortura e sofrimento. Ademáis, no quimérico inquilino vemos nunha secuencia os restos de rituais de maxia negra.

 

O que tal hai aí atrás

O que tal hai aí atrás (Le Locataire)

 

 

 

 

 

 

 

O escritor pantasma, aínda tendo un ton thriller que non abandona en ningún momento, desenvolve esa mesma idea que no baile dos vampiros: o noso mundo ten unha estrutura piramidal e no curuto habitan grupúsculos de control que representan ese mal absoluto e son tan característas do saber luciferino, elitista e controlador: o escritor, interpretado por Ewan MacGregor, decide apostar pola ética a pesar do aire cínico co que se lle caracteriza.

 

A evidencia da verdade na lectura e a contemplación (The Ghost Writer)

A evidencia da verdade na lectura e a contemplación (The Ghost Writer)

 

 

 

 

 

 

 

 

O mesmo que para A novena porta onde outro cínico, Dean Corso interpretado por Johnny Depp, atopa un libro diferente a todos os libros. O bo deste filme é que, aínda recoñecendo esas cenáculos de poder, pon o acento na súa simpleza e superficialidade porque non aspiran a ese coñecemento de iluminación que promete o luciferismo, senón reunirse para ter sexo parafílico porque están aborrecidos coas súas vidas. O que desacouga é que se plantexa que existe un saber auténtico co luciferismo que proporciona unha iluminación e vida eterna. Deste filme quedámonos co excelente traballo de Frank Langella coma Boris Balkan, un plutócrata e luciferino hardcore pero non tanto coma el cre e coa BSO de Wojciech Kilar, si, o mesmo do Drácula de Coppola.

 

O importante é saber buscar (The Ninth Gate)

O importante é saber buscar (The Ninth Gate)

 

 

 

 

 

 

Se hai un filme no que se expliquen por primeira vez a realidade dos grupos de poder organizados para torturar, roubar, foder e “adorar “a Lucifer é, obviamente, con Rosemary’s baby. Está claro que nun post con este título é doado rematar falando dos acontecementos que viraron a carón deste filme: o edificio no que rodaron foi no que residía John Lennon cando foi asasinado por Mark Chapman, asasinato cometido alegadamente baixo o control do programa MK Ultra; o asasinato de Sharon tate a cabo da Familia de Charles Manson, sobre o que tamén pesan

Non entendemos a Polanski coma un home relixioso, dixemos, pero no caso de Rosemary’s Baby, abraiounos desde sempre a ambigüidade coa que se explica o que lle acontece a Mia Farrow: Rose está caendo na paranoia? Ten motivos para asegurar que é parte fundamental do plan para traer a Lucifer á terra? Coma nos outros dous filmes da triloxía do apartamento, a liña entre a doenza mental, pasaxeira ou conxénita, e o suceso sobrenatural están un á beira doutro. Tamén pode ser entendida coma a apretura a unha nova realidade, unha nova comunidade entregada a un coñecemento positivo, privado e proxectado para a ascensión material e unha especie de autodescubrimento de ti que poderíamos resumir en:

-“Mira ti, o final resulta que me molaba a dios ser un cabrón psicópata narcisista”

O descenso cara o culto privado e asfixiante representase a través das vistas panorámicas; o filme comeza cunha sucesión de imaxes das rúas de Nova Iorque. É unha paisaxe urbana aberta, chea de xente qu camiña polas beirarrúas, coches pola estrada, luz e luminosdade. No intre no que entramos no Dakota Building, gradualmente deixamos de ver esas panorámicas e o marco no que se sucede a acción é sempre interior, cada vez máis escuro e pequeno. Si, hai un uso plástico das iconas que a tradición católica empregou para representar o poder diabólico en forma terrea. E, aínda máis, o grupo luciferino tende a estar representado á moda da Igrexa de Satán  que foi fundada por LaVey tres anos antes da estrea do filme. Iso si, a acción do filme está situada en 1966, ano da fundación da igrexa.

Un horror por asumir, iso é todo (Rosemary's baby)

Un horror por asumir, iso é todo (Rosemary’s baby)

 

 

 

 

 

 

Se queremos entrar as subtilezas da linguaxe esotérica hai que abandoar a lectura a través da fe clásica, ou das codificacións aprendidas pola tradición. Moita do que acontecerá despois xa se prefigura nas primeiras liñas de dialogo. No intre no que Guy Woodhouse (interpretado por Nick Cassavettes), marido de Rosemary, imita ao arrendador do apartamento facendo por un breve intre un cornuto, un xesto que hoxe non representa demasiado (gracias Ronnie James Dio) pero que na altura entendíase coma un saúdo propio desa nova Igrexa de Satán, unha lixeira evocación o Baphomet, coma evocación á iconografía popularizada por Eliphás Levi. A representación de Baphomet en Europa recóllese desde finais da idade media pero a versión máis extendida hoxendía .

[Aquí facemos un alto para facervos saber que para nós, o Guy Woodhouse de John Cassavettes ocupa un lugar top no Panteón dos Peores Maridos do Cinema xunto a Cary Grant polo seu Johnnie Aysgarth en Suspicion e Charles Boyer  por Gregory Anton en Gaslight].

Así as cousas, Guy Woodhouse é un actor con dificuldades para atopar traballo que acaba entrando en contacto co vello matrimonio Castevet xusto cando o novo casal vai vivir para o edicifio Bramford. O encontro marcará o inicio dunha relación na que a metáfora sobre o idealismo e a inxenuidade que representan Rosemary son, se cadra, o cambio sustancial do filme: desde a confianza e os espazos abertos e amábeis, Rosemary cae présa dunha congregación que non dubidará en facer dela un forno para o que está por vir.

Entendemos que é unha metáfora sobre a manipulación da ‘man dereita’ pola ‘man esquerda’ ou cómo tirar proveito dunha situación de confusión coma a que se vivía nos USA da altura. O binario é un elemento  moi tido en conta pola tradición esoterica que recoñeceu a dualidade do mundo e dos procesos naturais. Da luminosidade do primeiro cuarto de hora pasamos a espazos pechados e con iluminación máis pobre. Desde unha perspectiva optimista a unha asución do inevitable e o trunfo dos pequenos grupos de poder.

Si, Rosemary’s baby condensa en si tanto o aspecto thriller coma o fantástico ou psicolóxico desta forma de entender o mundo: un lugar desapiadado onde os fortes dan festíns a conta da carnje e o sexo dos máis febles. Unha xuntanza caníbal na que probablemente non estás sentada á mesa porque eres parte do menú.

Quereríamos dicir moitas cousas máis sobre este tema pero cremos que é mellor deixar este tema aberto para máis post d’O Diaño e o señor Caamaño.

Até a vindeira!