O que prende no tempo: exposición “Ser mujer” de Yuko Kayumi FJ en Compostela

Unha versión da pintura relixiosa protocristiá de Etiopía

Unha versión da pintura relixiosa protocristiá de Etiopía

Os caníbales ficamos melancólicos durante as últimas semanas. Faltamos nas rúas grotescamente soleadas de Compostela e lacazaneamos na covacha, refungando e comendo pipas namentres caletreamos sobre qué actividade poderíamos completar, qué falcatruada quedaba por facer. Xa tiñamos ganas de algo de acción pero en Compostela xa vamos fartos de malvados.

En canto choveu un par de días seguidos, calzamos as katiuskas mais puxemos a trenca e subimos polo camiño que dá á túa porta, dispostos e afoutos para decirche un par de cousas. Pero como vives moi lonxe, paramos antes a ver a exposición da artista plástica Yuko Kayumi no espazo do Instituto Campus Stellae, cunha selección de lenzos de diferentes medidas máis un estupendo collage-book. Toda esta obra está reunida baixo o título “Ser mujer”.

IMG_20131017_115445O primeiro que sentimos foi que o título estaba escondendo algo: efectivamente, nas pinturas atopamos que as protagonistas son, na súa maioría, mulleres e que Yuko Kayumi, delicado pincel, procuraba retratalas niso que chamamos entretempos: neses intres nos que estamos antes ou depois do clímax. Había mulleres a punto de disfrutar extra do sexo; mulleres descansando antes de recoller as labores do campo ou charlando antes de ir a fonte, supoñemos nós. Mas tamén atopamos animais cómicos, señores maiores acaparando todas as cores brillantes e motivos florais. Sendo a figura das mulleres un fío narrativo do conxunto exposto, achamos que faltaba algo.

Seguinte pista: quén diaños é Yuko Kayumi? Kayu, dicimos, é unha pintora xaponesa que retratou parte da vida do común dunha rexión etiópica próxima ao territorio chamado Somalia. Chegou alí canda o seu home, un corsario compostelán. As estampas retratadas trouxéronnos á mente unha vellísima e superadísima discusión: canda a normalización da fotografía en Europa, dacabalo entre mediados do século XIX e comezos do XX dependendo d’onde viviras, chegou un punto de rutura á pintura. Os pintores pensaban : “para qué deixar os lombos e a vista nun retrato académico se a foto faino en menos dun par de horas?” E así foi como decidiron saír á eira a pintar, a ver se collía algo de cor e forma. Así naceu, contado pola vía rápida, o impresionismo que daría pé ás vangardas do século XX.

IMG_20131017_115549Lembramos esa historia porque a obra de Kayu volveu a darlle unha pequena volta a esa situación. Eludindo o contacto foto-pintura que se dá por exemplo no collage, todas as imaxes parecen unha versión en acrílico de fotografías. Só de pensar no tremendo traballo que ten sacar á foto da súa obviedade representativa e reintegrala nun espazo píctorico optimista e cheo de luz como é o de Kayu, xa nos deu o mal. Somos nugallaos, si.

A realidade debuxada e pintada por Kayu é prodixiosa e comunicativa no seu decorrer común. Cuns trazos na construcción dos corpos semellantes á elaborada polos pintores urbanos da época da secesión vienesa, nomeadamente Egon Schiele e Gustav Klimt, xunto o gusto polas cores brillantes atopamos o “clique” do noso encanto pola exposición. Adoramos porque non hai pracer maior cando ollas que a historia se repite.

IMG_20131017_115604Após cen anos namáis, tras a fame e a miseria dos especuladores dos 1920; os proxectos nacionais escangallados, os poetas repartindo labazadas e tiros no Ebro; pintores da man de físicos que reinventan o tempo; a aventura tolísima da primeira onda comunista e a guerra contra o nazi-fascismo; a amenaza nuclear e o refundimento das xentes e os pobos nunha soa urbe interconectada por fibra óptica e cartos e o calote da “fin da historia” e a inclusión do márketing comom asignatura obrigatoria en preescolar chegamos aquí. A que aínda hai historias por contar e non é tal a fin da historia. Kayu non estraga lenzo e é poderosamente narrativa evitando en todo o momento a retranca. Cada historia respira empatía co retratado, degaro por escoitar o que prende no tempo, por superar a evidencia fotográfica e dar unha nova vida ao retratado.

Cando semella que xa non hai novidades neste globo e semella que confundimos a esencia apatrida do capital co alleamento do indivíduo –quén non diría tras vinte anos de publicidade inducida que, de querelo así, podías ser ugandés inda que naceras de pais cataláns en Vilaripòll–unha muller do estremo oriente chegou xunto a un home do estremo occidente a un recuncho africano do que os comúns deste lado só podemos saber desgracias e sacou dalí unha narración poética, compasiva, carnal e divertida. Só podemos dicir que os pobos terán longa vida sempre que haxa unha pintora poeta que queira descubrila.

Saravá Kayu!

Anuncios

O Diaño e o señor Caamaño ou todas as pelis de Polanski falan do mesmo

repulsion-2 Depois de pasar unha das semanas máis raras e intensas do ano, onte, co outono do 2013 entrando pola porta, varios de nosoutros tivemos un pequeno aceso místico. Bom, non tanto. Máis bem foi que coincidiron varias reflexións sobre feiticería, hábitos sociais contemporáneos e xusto nese intre, pasaron pola tele o filme “O pianista” de Roman Polanski.

“Ahá! –exclamaron os máis vellos da cova– isto é unha advertencia para que fagamos o traballo longamente posposto: a tarefa demostrar que todas as películas de Roman Polanski tratan do mesmo tema que non é outro que encontros de xente moi do común co Diaño, señor escuro, Luzbel, Satán, Belcebú, cohorte do Averno, etc etc etc”

Antes de seguirmos pola cochaina senda esotérica, quixeramos apuntar que o noso non vai de atopar pentáculos ocultos en fotogramas, nin de pasar ao revés diálogos de Rosemary’s baby nin nada diso. Tampouco é o noso saber se o señor Polanski é devoto do Anxo Portador da Luz ou se o é da Virxe María ou qué aconteceu coa señora Sharon Tate. Hoxe recuperamos aos historiadores da arte no sentido menos erudito e estético e máis filosófico. Intentaremos comparar filmes de Polanski e obras de arte, nomeadamente pintura medieval e proto moderna do norte de Europa e algo de cine e literatura, para ver se coinciden nunha categoría: o demoníaco.

A diferencia entre a filosofía da arte e a estética é sinxela: a filosofía da arte busca o sentido dunha ou varias obras dentro do discurso histórico no que están inscritos e cómo superan a proba do tempo. A estética da arte estuda as normas e modos da experiencia estética. A estética toma a arte coma a súa razón de ser. A filosofía da arte entende a obra ou obras coma unha ocasión para narrar.

Por esta razón exposta non vamos a buscar elementos que estén repetidos ao longo da filmografía de Roman Polanski, nin tampouco estruturas paralelas. Porque eso é estética. O que intentamos son buscar puntos de contacto co que o Bosco chamaba “mostrar facendo sentir”. Acreditamos que o señor Polanski quixo, entre outras cousas, facernos sentir diante do Diaño en diferentes peles, tempos e lugares. Tamén sospeitamos que a filmografía no conxunto é unha “teoloxía do Mal” na que é o ser humano común o que fica en fronte e é derrotado diante da tentación. Se fose unha “teoloxía do Ben”, o protagonista sería un asceta que “miraría sen ver” e ficaría avasalado polo peso da verdade pero permanecería invicto atopando o “indestruíbel dentro de si” ou salvación da súa alma eterna. Por exemplo, un san Antoniño do que temos moitas representacións pictóricas do baixo medievo neerlandés.

Pero se cadra as teoloxías dun e doutro non están tan distantes xa que o Mal é o céu estrelado do Ben. A bibliografía que consultamos é a de Enrico Castelli, máis obras xerais sobre pintura medieval do norte europeu (que puido xerar o pouso cultural que estoura coa II Guerra Mundial), un bocadiño do Fausto de Goethe, outro de Rafael Argullol e máis un pouco daquí e dacolá. A tese final que quixeramos deixar clara a vocés, amábeis e esforzados leitores, é que arredor dos filmes “maiores” de Polanski (e por maiores referímonos a aqueles que calquera poida conseguir fácilmente, máis nada) está a idea de que o medievo está aquí de novo e que está nova “idade escura” é o reverso necesario do proceso da Modernidade. Os escritores do terror gótico mantiveron que o desexo de coñecer, de emular a deus no saber da mecánica do mundo, podían abrir portas ao inferno.

Pois ben, abertas as portas para Europa na Segunda Guerra Mundial e resultando que o mundo físico no rematou, parece que Polanski explora os restos do naufraxio e que a nova terra é, de novo, un mundo no que o home xa non pode estar no centro da investigación e do pensamento. As teses pesimistas indican que só podemos subsanar os erros do home/muller e que o único perfeito, o deus novo, está nesa combinación de tecnoloxía, bioxenética, enxeñaría e medicina no que o ser humano liso pasa a ser un operário máis, unha excrecencia sistémica que debe acomodarse de novo a estar na presencia do noso señor do céu.

Polanski, coma un fermoso anxo caído, coma o anxo da historia do cadro de Palu Klee, olla cara atrás e esculca no demoníaco de nós e nas situacións que permitionj erguer outra vez a un deus sobre nosoutros.

Para non facer demasiado longa a entrada en cada post desglosaremos un filme. Comezaremos na vindeira entrega con con Repulsión (1965) con Catherine Deneuve, Ian Hendry e John Fraser.