Canibalistas canónicos e outra volta sobre as ideas certas (II): “El reino de los réprobos” de Anthony Burgess

"Se o pinta Caravaggio é mellor que atendas ao que che está contando"

“Se o pinta Caravaggio é mellor que atendas ao que che está contando”

Diciamos hai un cacho que o “entorno” dos festivais musicais resultaba deprimente porque, básicamente, xa ninguén reclamaba a súa porción de verdade no fenómeno; non pode haber afirmación cando a propia liberación é un traballo:  tirar fotos notariais do taxónomico pracer,  estudar traxectorias e horarios de bandas sobre o escenario cunha precisión no detalle que xa quixeran para si brokers deprimidos no parqué de Nova Iorque. Vamos, que máis ou menos, visto un vistos todos. Unha lonxa de sete notas.

Se cada gusto particular atopa o seu espazo de expresión, o seu currunchiño no que estar feliz  e sen molestar a ninguén…Para qué diantres existe? Esta anguria levounos a indagar o por qué da nosa necesidade, a nosa vontade de loitar polo dereito á verdade: un anaco brutal de existencia excluínte, isto é, que mentras nosoutros respiremos e vivamos somos ese dogma. Isto é que non todo cabe, que existe a xerarquía nas ideas e as cousas que están ben e as cousas que están mal.

Así que chegamos a esta novela, “El reino de los réprobos” do moi afamado romancista e probo funcionario do Imperio Británico nos últimos recantos civilizados pola tropa británica, Anthony Burgess. Dimos con ela cando queriamos mercar a súa outra obra,  “La naranja mecánica”. Cando anadmos a preguntar na libraría se dispoñían dun volume das aventuras de Alex DeLarge e os seus drugos, un señor que rexubaba nunha estantería de guías de viaxe virou na nosa dirección e comentounos:

–“Esa es buena, pero la mejor es el Reino de los Réprobos”.

Xa podía ser boa. Nosoutros, que temos querencia por quenes rachan as distancias para falar de libros, decidimos conformarnos coa película de Kubrick e investir os euros nesa novela. Resultado: nada. Fomos a outra libraría: nada. E a outra, a outra e outra máis: nada de nada para nada. Probamos nas de segunda man: nin por asomo. Así que deixámolo estar. Até que un mes despois recibimos unha chamada dunha das librarías nas que preguntaramos: tiñan o noso libro!. Chegamos e era unha marabilla de tapa dura, cunha cuberta desgastada. Botamos un ollo e vimos que era una reimpresión de …1988!!

–“E isto onde o atoparon?”–preguntamos

–“No fondo perdido dun almacén en Madrid”– explicáronnos na moi amábel libraría Encontros, na rúa do Vilar en Compostela.

Así que…temos unha novela semiperdida en castellano dun autor ben recoñecido pola adaptación do seu sonado romance ao cinema. Aquí pasa algo.  E dicir: non podía ser mala se un descoñecido fai o esforzo de recomendala, se un libreiro adica un mes a buscala e, sobre todo, se Chuck Palahniuk aínda escribe romances a pesares de que xa hai muito que non sentimos nada ao facelo con el. O home escribiu Fight Club e só por iso non vai ser esquecido ata dentro de trinta anos, polo menos (o prezo dos escravos devaluou,  a duración da posteridade esmoreceu e xa nin sabemos qué diantres significa “fama”).

Por qué narices foi tan difícil de atopar? E xa cando lemos… Algo entendemos. A novela en si bebe de varias fontes recoñecíbeis: textos do Novo Testamento coma os Evanxeos, Feitos dos Apóstolos; Crónicas sobre os emperadores romanos dende César Augusto pasando por Nerón e chegando até a desfeita caudillista tardo-imperial; libros de Historia Antiga do pobo xudeu coma o de Flavio Iosefo.  Burgess fiou un enorme relato con estas fontes e  asume o papel de Sadoc Bar Azor, un escritor xudeo afincado na Helvetia romana que narra en arameo os acontcementos relevantes do Imperio e da súa patria israelita xa borrada do mapa trala destrución do Templo, a victoria do emperador Tito e a diáspora dos habitantes. Xa sempre coidamos que os prologos son a parte máis innecesaria de calquer novela –por favor, señores escritores, deixen de roubar tempo e pasen a acción xa!–

Isto é, Burgess describe ao seu narrador omnisciente coma un tradutor imaxinario. O proprio Burguess afástase da narración e asume o papel de tradutor que puxo ao inglés a novela escrita en orixinal arameo. E Ramón Buenaventura, que SI tivo que traducir ao castellano, explica polo miúdo o difícil que foi respectar a natureza da escrita de Burguess e o particular gusto do súbdito da súa Graciosa Maxestade polos substantivos requintados. Por exemplo, catamito.

O caso foi que abrimos o libro e atopamos un monte de personaxes e localizacións. O relato comeza no terceiro día após a crucifixión de Xesús de Nazaret no tempo da Páscoa xudea. Todas estas personaxes comezan atormentadas polo  amor familiar directo: o emperador Augusto teme o niño de víboras que enxendrou e refúxiase na illa de Capri onde tortura a habitantes locais e abusa de rapaces novos porque son escravos. Tremenda a escena do emperador tomando o baño matutino. Unha familia xudea composta por nai, dúas fillas e un fillo aspirante a rebelde celote para ensinar cómo era a vida dunha viuva nesa marabillosa terra prometida no tempo de Roma. Os estudosos da Torá, levitas, fariseos e outros, tamén son coma irmáns que loitan por ocupar a cadeira do Pai emitindo interpretacións e xuízos cada vez máis severos e imposíbeis de cumprir contra a nova heresía nazarena.Neste eido destaca Saulo de Tarso (máis tarde coñecido coma San Pablo, pai da Igrexa e fundador do Universalismo).

O nível de conflicto está na imposibilidade de cumprir coas normas interiorizadas e o subseguinte goce que proporciona: o emperador abandona Roma, o celote á fin sitúase nunha acción da que non pode escapar e na que só a violencia desexada pode salvalo e os once herexes, apóstolos da nova Alianza, á fin dispoñen dun “pai morto”, dun permiso para iniciar unha nova relixión.

Este inicio ten episodios cómicos, coma a descrición do encontro de Xesús cos dous de Emaús (Lc, 24). Humor, distancia irónica, unha poderosa capacidade descriptiva fan desta reconstrución algo novidoso, sobre todo tendo en conta que é unha das pasaxes máis comentadas nos púlpitos e representadas na arte.

As loitas políticas na cidade de Roma, o imperio coma imperfecto dispositivo que anula o acontecemento (“ter algo que comer, ter un sitio onde durmir, camiñar tranquilo pola rúa ¿non era iso o Imperio?” reflexiona un soldado romano). O acontecemento que fulmina as estruturas vellas do imperio (o nacemento do cristianismo, a inutilidade manifesta dos once apóstolos, a xenialidade despiadada de San Pablo e coñecelo coma organizador de campos de concentración), as esperanzas febles de amor que teñen os cidadáns do común que habitan o Imperio e a diferencia radical entre a violencia de Estado e a loita martiriolóxica pola vitoria das subversións (diferencia entre coma a guardia pretoriana quita e poñe emperadores e cómon resisten e constrúen o relato os herexes cristiáns) son os temas principais que tocou Burgess. Supoñemos que coma funcionario do Imperio que, máis ou menos, aínda nos goberna (elo non? non falades inglés vós? Nosoutros si e nin sequera tiñamos gana de aprendelo).

Cando esa escasa esperanza de amor fraterno, a determinación martiriolóxica e un incríbel traballo de proselitismo apoiado nas proprias estruturas imperiais que buscan a túa destrución fican xunguidas todo é posíbel. Ou que resistir é vencer. Ou que unha faísca pequena prende un lume en toda a eira.

Eis a verdade á que temos dereito e o ensino deste romance.

Anuncios

Responder

Introduce tus datos o haz clic en un icono para iniciar sesión:

Logo de WordPress.com

Estás comentando usando tu cuenta de WordPress.com. Cerrar sesión / Cambiar )

Imagen de Twitter

Estás comentando usando tu cuenta de Twitter. Cerrar sesión / Cambiar )

Foto de Facebook

Estás comentando usando tu cuenta de Facebook. Cerrar sesión / Cambiar )

Google+ photo

Estás comentando usando tu cuenta de Google+. Cerrar sesión / Cambiar )

Conectando a %s