“Valis”: a humanidade non é suficiente

Aquí reenghanchamos con Lost...Error!

Aquí reenghanchamos con Lost…Erro!

Se hai unha cousa que nos mete medo é pensar que o que vemos, ouvimos ou falamos xa o dixemos antes. Este é, para nosoutros, un dos síntomas que indican que a chencha non vai coma debera. Os dons da profecía rematan en meses de medicación nos días que corren, anque no pasado tampouco lle foi millor a quenes crían ver os días por vir antes co resto. Agás Daniel, que ficou para os restos coma un atractivo mozo que mira á raíña de Saba no Pórtico da Gloria,  Xoán de Patmos, que clavou un best seller, e Nostradamus, que arrepañou favores reais cos seus contiños arrítmicos, os profetas coñecen máis tempos duros e incomprensión ca ningún outro.

Pódense dividir en dous: áxiles vendedores con información privilexiada ou toliños arrastrados polas coincidencias.

Pero aínda así…Presta ler a quenes intentan sacar a cachola do río que nos leva. É por iso que hoxe tocamos a Philip K. Dick e a súa novela chiflada por excelencia: Valis. Este romance fai parte da triloxía do “segundo” K. Dick, xunto coas obras “Invasión divina” e “La transmigración de Timothy Archer”, só que esta última é moi difícil de atopar, cunha última edición de hai trinta anos.

Presente sempre na illa

Presente sempre na illa

Chamamos a Valis coma o segundo K. Dick porque foi a primeira obra que escribiu cando foi quen de recuperarse un pouco da crise mental que sufriu nos setenta. Na década anterior, o autor destacara no eido da ciencia fición e participara activamente na contracultura  (o demo a leve).

En Valis coloca ao seu protagonista –non é difícil entender que se trata do propio K. Dick, incluso chámalle “Philip”– no preciso instante da súa salvación: metido ata o pescozo na lama, o prota recibe unha iluminación a través dun poderoso raio rosa que lle zumba na testa. Despois de ser alcanzado, a ilusión paranoide toma o control do protagonista que comeza a entenderse a si proprio en dous planos reais diferentes:

a) o escritor destrozado que só quere sandar e vivir o mundo tal cual o ve

b) un gnóstico cristián primitivo que coñece o auténtico segredo da vida eterna e que está atrapado neste mundo, que non é máis que unha fraude posta para ocultar a verdadeira realidade, que é que o imperio romano non rematou e todos somos prisioneiros nesa cadea invisíbel. Esta é a frase: “O imperio nunca rematou”.

A partires deste punto comeza unha das novelas máis crípticas e fascinantes do autor. Salferido de referencias á cultura popular da altura (trasuntos de David Bowie ou Frank Zappa) e tamén da alta cultura moderna (Goethe, Descartes) e antiga (Platón, o gnosticismo cristiána, a língua grego Koiné que Philip aprende  por “ciencia irradiada” e que é a língua na que se escribiron os manuscritos do Qumrán e a Septuaxinta)  vainos deixando intrigados porque…Quén raios sabe se non é certo o que conta? Non podería ser que os satélites manipulen os pensamentos? Non é posíbel que o tempo sexa coma un chorro que flui pero é palpábel?  Acaso o progreso técnico non demostra decote que “só empregamos unha pequena parte do nosos ilimitado potencial intelectual”?

Estas cuestións forneceron ao xénero de ciencia fición até hoxendía. Abonda con lembrar Matrix, They live, etc…É máis, atopamos referencias directas á viaxe no tempo e ao gnosticismo en produtos como Lost, no que dous dos seus escuros protagonistas len Valis coma quen le un manual de uso da viaxe fundimolecular para profetas pros. Así acabou de ben Lost, con todos os cabos atados e finais coherentes. Ah, que no voso plano existencial non foi así? Ha-ha-ha.

Con Valis acontece algo similar: ten un final decepcionante ao noso xuízo e non ten que ver coas continuacións. Non estamos satisfeitos porque deixámonos levar por esa idea atrevida e o desenvolvemento non acaba de funcionar. Non sabíamos por qué, até agora.

Lemos unha explicación en Amor sin piedad de Slavoj Zizek, no que o esloveno contrapón as dúas actitudes básicas que atopamos nos discursos filósoficos non-materialistas dialécticos:

  • Por unha banda, temos o humanismo que ensina que o home pertence á terra e debe vivir nela coma quen mora nunha casa. Todo está á súa disposición mediante o traballo e o intercambio de benes, coma apuntaba o mozo Marx.
  • Por outra banda, temos o gnosticismo e as súas derivacións posteriores (cátaros e demáis heresías dualistas) nas que o Coñecemento é pouco máis que lembrar un estado previo máis puro, espiritual, contra a evidencia material que non á máis que a creación fallida dun demiurgo idiota. Así, Xesús de Nazaret sería un enviado do Deus auténtico que viría a reparar os fallos do demiurgo idiota na forma dun avatar incorpóreo, máis ou menos (vede que isto da virtualidade xa ten tempo). Cómpre dicir que a ortodoxia católica reprimiu con moi especial saña esta heresía que, ben pensada, non é máis que o dogma católico cumplido con severidade: o corpo ( o cheiro, o foder, a fame, a sede, a nugalla) é malo. O espírito bo.

lostegg-valisZizek recorre a Heidegger e o concepto de Geworfenheit (“ser botado” achamos que sería unha tradución posíbel). O alemán di: “Vale, moi ben. Todos temos ese sentimento de inadaptación entre o que somos e o lugar que ocupamos na existencia pero…E se é esta inadaptación o elemento fundamental do noso ser? E se é ese baleiro o que nos define coma humanos pensantes? E se non existe ese antes perfecto?”.  Para abreviar, Heidegger resolve que o ser pode existir nun plano non-local pero estaría condenado a esvaerse. É nesa relación na que garante a súa continuidade no tempo e no espacio e froito desa relación, veñen os seudoproblemas entre humanismo e gnosticismo. A distorsión radical e profunda entre o que somos e o que vivimos é o que nos toca carrexar xa que é irreversíbel. O froito é a conciencia filósofica que ten coma traballo principal aniquilar a explicación do mito.

E non é este un traballo concluso nin só dirixido á chamada “masa inculta”. Non. É recibido pola propia ilustración e cómpre volver a estes conceptos cando a pulsión mítica volve unha e outra vez para roubármonos horas da vida con series trampulleiras o para explicar como marabilloso narrador a unha historia da propria  ilusión paranoica. Queremóste porque xa che coñecemos, Philip K. Dick.

Anuncios

Un comentario en ““Valis”: a humanidade non é suficiente

  1. Pingback: Enter the Rorschach: no quince aniversario de ‘The Matrix’ | Canibales

Responder

Introduce tus datos o haz clic en un icono para iniciar sesión:

Logo de WordPress.com

Estás comentando usando tu cuenta de WordPress.com. Cerrar sesión / Cambiar )

Imagen de Twitter

Estás comentando usando tu cuenta de Twitter. Cerrar sesión / Cambiar )

Foto de Facebook

Estás comentando usando tu cuenta de Facebook. Cerrar sesión / Cambiar )

Google+ photo

Estás comentando usando tu cuenta de Google+. Cerrar sesión / Cambiar )

Conectando a %s