“Valis”: a humanidade non é suficiente

Aquí reenghanchamos con Lost...Error!

Aquí reenghanchamos con Lost…Erro!

Se hai unha cousa que nos mete medo é pensar que o que vemos, ouvimos ou falamos xa o dixemos antes. Este é, para nosoutros, un dos síntomas que indican que a chencha non vai coma debera. Os dons da profecía rematan en meses de medicación nos días que corren, anque no pasado tampouco lle foi millor a quenes crían ver os días por vir antes co resto. Agás Daniel, que ficou para os restos coma un atractivo mozo que mira á raíña de Saba no Pórtico da Gloria,  Xoán de Patmos, que clavou un best seller, e Nostradamus, que arrepañou favores reais cos seus contiños arrítmicos, os profetas coñecen máis tempos duros e incomprensión ca ningún outro.

Pódense dividir en dous: áxiles vendedores con información privilexiada ou toliños arrastrados polas coincidencias.

Pero aínda así…Presta ler a quenes intentan sacar a cachola do río que nos leva. É por iso que hoxe tocamos a Philip K. Dick e a súa novela chiflada por excelencia: Valis. Este romance fai parte da triloxía do “segundo” K. Dick, xunto coas obras “Invasión divina” e “La transmigración de Timothy Archer”, só que esta última é moi difícil de atopar, cunha última edición de hai trinta anos.

Presente sempre na illa

Presente sempre na illa

Chamamos a Valis coma o segundo K. Dick porque foi a primeira obra que escribiu cando foi quen de recuperarse un pouco da crise mental que sufriu nos setenta. Na década anterior, o autor destacara no eido da ciencia fición e participara activamente na contracultura  (o demo a leve).

En Valis coloca ao seu protagonista –non é difícil entender que se trata do propio K. Dick, incluso chámalle “Philip”– no preciso instante da súa salvación: metido ata o pescozo na lama, o prota recibe unha iluminación a través dun poderoso raio rosa que lle zumba na testa. Despois de ser alcanzado, a ilusión paranoide toma o control do protagonista que comeza a entenderse a si proprio en dous planos reais diferentes:

a) o escritor destrozado que só quere sandar e vivir o mundo tal cual o ve

b) un gnóstico cristián primitivo que coñece o auténtico segredo da vida eterna e que está atrapado neste mundo, que non é máis que unha fraude posta para ocultar a verdadeira realidade, que é que o imperio romano non rematou e todos somos prisioneiros nesa cadea invisíbel. Esta é a frase: “O imperio nunca rematou”.

A partires deste punto comeza unha das novelas máis crípticas e fascinantes do autor. Salferido de referencias á cultura popular da altura (trasuntos de David Bowie ou Frank Zappa) e tamén da alta cultura moderna (Goethe, Descartes) e antiga (Platón, o gnosticismo cristiána, a língua grego Koiné que Philip aprende  por “ciencia irradiada” e que é a língua na que se escribiron os manuscritos do Qumrán e a Septuaxinta)  vainos deixando intrigados porque…Quén raios sabe se non é certo o que conta? Non podería ser que os satélites manipulen os pensamentos? Non é posíbel que o tempo sexa coma un chorro que flui pero é palpábel?  Acaso o progreso técnico non demostra decote que “só empregamos unha pequena parte do nosos ilimitado potencial intelectual”?

Estas cuestións forneceron ao xénero de ciencia fición até hoxendía. Abonda con lembrar Matrix, They live, etc…É máis, atopamos referencias directas á viaxe no tempo e ao gnosticismo en produtos como Lost, no que dous dos seus escuros protagonistas len Valis coma quen le un manual de uso da viaxe fundimolecular para profetas pros. Así acabou de ben Lost, con todos os cabos atados e finais coherentes. Ah, que no voso plano existencial non foi así? Ha-ha-ha.

Con Valis acontece algo similar: ten un final decepcionante ao noso xuízo e non ten que ver coas continuacións. Non estamos satisfeitos porque deixámonos levar por esa idea atrevida e o desenvolvemento non acaba de funcionar. Non sabíamos por qué, até agora.

Lemos unha explicación en Amor sin piedad de Slavoj Zizek, no que o esloveno contrapón as dúas actitudes básicas que atopamos nos discursos filósoficos non-materialistas dialécticos:

  • Por unha banda, temos o humanismo que ensina que o home pertence á terra e debe vivir nela coma quen mora nunha casa. Todo está á súa disposición mediante o traballo e o intercambio de benes, coma apuntaba o mozo Marx.
  • Por outra banda, temos o gnosticismo e as súas derivacións posteriores (cátaros e demáis heresías dualistas) nas que o Coñecemento é pouco máis que lembrar un estado previo máis puro, espiritual, contra a evidencia material que non á máis que a creación fallida dun demiurgo idiota. Así, Xesús de Nazaret sería un enviado do Deus auténtico que viría a reparar os fallos do demiurgo idiota na forma dun avatar incorpóreo, máis ou menos (vede que isto da virtualidade xa ten tempo). Cómpre dicir que a ortodoxia católica reprimiu con moi especial saña esta heresía que, ben pensada, non é máis que o dogma católico cumplido con severidade: o corpo ( o cheiro, o foder, a fame, a sede, a nugalla) é malo. O espírito bo.

lostegg-valisZizek recorre a Heidegger e o concepto de Geworfenheit (“ser botado” achamos que sería unha tradución posíbel). O alemán di: “Vale, moi ben. Todos temos ese sentimento de inadaptación entre o que somos e o lugar que ocupamos na existencia pero…E se é esta inadaptación o elemento fundamental do noso ser? E se é ese baleiro o que nos define coma humanos pensantes? E se non existe ese antes perfecto?”.  Para abreviar, Heidegger resolve que o ser pode existir nun plano non-local pero estaría condenado a esvaerse. É nesa relación na que garante a súa continuidade no tempo e no espacio e froito desa relación, veñen os seudoproblemas entre humanismo e gnosticismo. A distorsión radical e profunda entre o que somos e o que vivimos é o que nos toca carrexar xa que é irreversíbel. O froito é a conciencia filósofica que ten coma traballo principal aniquilar a explicación do mito.

E non é este un traballo concluso nin só dirixido á chamada “masa inculta”. Non. É recibido pola propia ilustración e cómpre volver a estes conceptos cando a pulsión mítica volve unha e outra vez para roubármonos horas da vida con series trampulleiras o para explicar como marabilloso narrador a unha historia da propria  ilusión paranoica. Queremóste porque xa che coñecemos, Philip K. Dick.

“La carne cruda”, o óso de plástico e o terror no tempo de Hegel

vlcsnap-2012-06-01-12h45m33s71Aquí os caníbales adoramos o cinema porque é a ferramenta definitiva que nos ensina a artellar o noso desexo coma é debido. Ou polo menos explica algo sobre como chegamos ata aquí. É por esta razón, e non outra, pola que sempre rexubamos no caixón das películas e nos libros postos nas baldas vellas da caverna sobre historias de humanos –vivos ou non-mortos–que coman outros humanos. Para ver cómo o levan eles.

O conto foi que naquel venres de fai un mes decidimos saír á rúa durante media hora e volvermos a entrar nun local ás escuras: o sol de hoxe xa non é coma o de antes e queima muito. Un cine, señoras e señores, entramos nun cine. Isto non o facíamos desde a gran tronada do 2009.

vlcsnap-2012-04-12-19h11m50s12Qué fomos ver? Pois unha curtametraxe de terror chamada “La carne cruda” do director pontevedrés Samuel L. Ferreira e protagonizada polo marqués dos actores malditos da Galiza, Carlos Villa; o moi fotoxénico e afouto Rubén Riós; a arrepiante e curriña (si, en serio) Susana Caamaño e o resolto rapaz Jorge Taboada. A produtora VisualThinkFilms, con oficina sita nalgún punto entre a ría de Arousa e as Montañas da Loucura, foi quen forneceu esta magnífica peza de terror contemporáneo duns vinte minutiños namáis. Por volta de 170 persoas que se achegaron a contemplar outra rosca na porca ao tema da mutilación culinaria.

Inda ben que era unha curta, xa que o ritmo da acción é altísimo e xa houbo quen non aturou a tralla dos primeiros cinco minutos e marchou do patio de butacas: gol para o equipo da casa.

Agora si: por qué este xénero? Falan do mesmo Ferreira e George Romero cando poñen aos seus protas a devorar carne humana? Por qué vemos as mesmas historias unha e outra vez e non parece que quedemos fartos? Negámonos a poñer a sinopse da curta. Xa foi escrita un cento de veces e pasamos de repetilo. Tédela aquí. 

Temos discusións sobre isto a miúdo. Está ben documentado o trasfondo de cada época do terror cinematográfico: desde a propaganda anticomunista e paranoica dos ladróns de corpos ata os espectros da illamento e as maldicións dos dispositivos de comunicación do novo cinema de terror xaponés que domeou a época na pasada década. O que hai que ollar, en cada caso, é máis o trasfondo, é observar qué situacións son descritas coma máxima anguria e subliñadas pola ausencia de movementos de cámara e arranxos musicais.

17(2)Estas son as mellores bazas técnicas de La Carne Cruda: magnífica posprodución na que salienta os contrastes lumínicos do preto e branco que desacougan tanto coma un deses planos que elabora o amigo da Humanidade chamado Michael Haneke. Unhas pistas musicais a cargo de Left Path Hand que resultan indispensábeis para pechar o ambiente e introducirnos no escuro cuarto de Hansel e o seu amigo o boneco. Un magnífico traballo de atrezzo a cargo de Alberto “MadeInHollywood” Hortas.  O filme é certo, non hai fugas técnicas que deriven nunha lectura irónica (coma acontecera con Evil Dead, forzada ao ingrato camiño da retranca por falta de recursos económicos) e cando se escoitaron gargalladas foi un acerto da dirección, ao lograr a verosimilitude na grotesca relación de Hánsel co mundo que lle rodea.

Como son os comedores de carne de Samuel L. Ferreira? Pois xente civilizada. Un cruce entre a broma de Chesterton sobre facerse antropófago nun mundo que reclama o vexetarianismo coma o punto máis racional, a aplicación de  Roland Topor sobre a cociña de humanos e a Fenomenoloxía do Espírito de Hegel. Un fito de fin do camiño.  Unha reflexión do que está por vir.

Tras falalo muito chegamos á conclusión de que esta é unha adaptación libérrima do caso de Armin Meiwes  mesturada cunha burla cruel cara os consellos da boa e acabada sociedade social-liberal europea tipo “Eres lo que comes”. O consumo, a superación da carne como última fronteira. Se o programa da Ilustración reformado por Hegel tivo como obxectivo que eleva á razón e libéraa da fe para traer o paraíso á terra, ou sexa á carne, a obsesión do caníbal polo plástico –máis ben confianza e adoración– é a posmodernidade: non hai referente moral (nai) nin ético (pai) que poida superar á propia realización dos desexos, á súa significación, neste mundo online, transparente e übercomunicado onde cada un pode atopar sempre o seu complemento perfecto.

Incluso pode suxerir unha lembranza de Mallarmé e cómo situaba na maior escuridade a fonte das palabras acabadas, do contrato terríbel, e confiar no pacto racional para cumplir a dexeneración racional que hoxe é norma. Son os límites, á fin, os que nos devolven á humanidade como tal, e o pobre Hánsel, abandoado polos proxenitores e pola bruxa das fragas e cunha irmá-boneca de plástico, trata de regresar…Pero a fame é neghra e a carne crúa, doce.

“Ravenous”, imperialismo caníbal

ravenous carlyleO tempo cinematográfico finisecular foi bastante bo (en resumo) nos Estados Unidos. Quizais foi a última vez que se produciron películas impactantes, con argumentos sólidos e subtís (ou non tanto) referencias históricas e políticas. Alén de bandas sonoras orixinais boas e apropriadas. Mistura axeitada de xéneros: “Strange days”, “Fight club“, “Matrix“, “Magnolia“,  “Ghost Dog“…foron algúns dos filmes daqueles anos. Non é que todos foran un éxito de recadación. É un feito que das que nomeamos, só Matrix e Strange day funcionaron nas salas dos Estados Unidos e Europa, pero se cadra foi o último ano no que producións independentes contaron con medios axeitados e unha distribución non-chafuleira.

Pero nós viñemos a falar de “Ravenous”. Qué dicir! Argumento atractivo, un bo feixe de actores coñecidos e solventes, unha banda sonora axustadísima á acción, producida por Michael Nyman e Damon Albarn e unhas referencias históricas agudas (mitoloxía nativa americana+guerra mexicano-americana+a conquista do Oesta e a Sierra Nevada californiana) e CANIBALISMO. Aí xa caemos rendidos. Colqhoun é un pouco heroe aquí na cova.

Un rápido resumo do argumento, case case libre de spoilers: O capitán John Boyd é destinado a un forte na lonxana Serra Nevada californiana após cometer un grave erro/covardía durante unha das batallas da guerra mexicano-estadounidense. A xente que habita o forte é case un refugallo pioneiro: dous irmáns indíxenas, un doutor culto de mala saúde e alcolismo rampante, soldaos abandonados polas súas ambicións e Boyd. Un día chega un home escocés, Colqhoun, cunha historia arrepiante: é o único que queda dunha caravana que se dirixía ao Oeste e que ficou atrapada pola neve. Segundo conta o escocés, tiveron que practicar o canibalismo para sobrevivir…e aquí comeza a película.

Por qué nos fascina un filme que saiu directamente aos videoclubes? Por varios motivos

  1. O wendigo: doenza sobrenatural recoñecida polos pobos nativos norteamericanos. Un home que come outro home non só devora a carne, senón que posui súa forza, o seu espírito pero queda preso dunha fame constante de carne humana que apenas pode apagar. Se ollamos o lado metafórico qué dicir? O proxecto emancipador que encarnaou a Revolución Americana axiña coñeceu a fame da expansión: masacre dos pobos orixinais, guerras imperialistas ao modo das aristocracias europeas (Ulysses S. Grant definiu deste modo á mesma guerra contra México que sae no filme). 
  2. A relación e revisión do “Destino Manifesto”. Esta doutrina político-mesiánica desenvolvida durante a expansión do século XIX é o xérmolo da manía estadounidense de “exportar democracia” con funestos resultados case sempre. Os colonos ingleses e escoceses (coma Colqhoun) acreditaban que, coma novos israelitas, tiñan o mandato divino de expandírense cara o Pacífico. En virtude deste mandato certo e seguro, tiñan o “permiso” para desplazar  aos pobos que alí vivían. Doutrina protestante: retorcendo a Biblia en beneficio material proprio desde o minuto 1. Os horrores da expansión cara o Oeste causaron tanta pegada na sociedade estadounidense. David Henry Thoreau escribiu “Desobediencia civil” coma unha forma de rexeitar esta pulsión de sangue e cobiza. As súas reflexións sobre a sede de sangue de Deus e a fame de cartos da Patria aínda chegaron frescas hoxe
  3. A constante da monstruosidade do racional. Na cova pensamos que, se cadra, non chegamos a entender ben o de que “o soño da razón produce monstros”. Claro, para nosoutros esta frase indicaba que cando goberna o irracional, a superstición e o medo gobernan os actos da xente. Pero despois desta película, se cadra xa non é tan así. Todos os programas da Modernidade acabaron, seica, nun campo de concentración ou nun gulag. É por iso que durante a década dos ceros terminou de asentarse a doutrina posmoderna, new age, de respeito ao inefábel, aos relatos de culturas acientíficas e a súa posta en pé de igualdade cos relatos da Modernidade (ciencia médica, física, matemática, artística e política). Nun momento do filme, os protagonistas reflexionan sobre o futuro: cos datos empíricos dispoñíbeis, proxectan cómo sería establecerse coma comunidade “apex”. O coñecemento, entón, aparece coma unha arma de dominación e poder e os monstros producidos pola razón andan e falan: crueldade racional que os nativos explican polo medio do mito “wendigo”  e que só pode ser vencida pola moralidade espiritual.
  4. A banda sonora desta película é abraiante. Nyman e Albarn traballan coa base musical de orixe escocesa desde unha perspectiva contemporánea: repeticións, sampleados  que evocan o sentimento de estar isolado e espectante a que a Natureza ataque por fin. Ou que nós mesmos, de tanto mirar aos monstros da Natura, quedemos convertidos en monstros tamén.

Aínda que non é un filme redondo, nin muito menos –falla de ritmo, demasiados personaxes en determinados momentos, unhas conclusións pouco claras– sí que é altamente recomendábel. Polo menos, gaña co tempo. 

Ficha técnica:

Direción Antonia Bird
Produción Adam Fields, David Heyman,Tim Van Relim
Guión

 

Ted Griffin

 

Música Michael Nyman, Damon Albarn, Stephen Foster,Quiltman,Philip Phile
Fotografía Anthony B. Richmond
Protagonistas Guy Pearce, Sheila Tousey,Robert Carlyle, David Arquette, Jeremy Davies,Jeffrey Duncan Jones,Stephen Spinella, Neal McDonough

Amy Hempel, a mamá dos caníbales

hempelNosoutros facemos todo por fame e amor. Abrimos as entrañas dos achegados para saber qué hai dentro e para que as súas partes máis escuras vexan por fin a luz. Non sempre resulta ben pero tampouco quedamos pensando nos erros demasiado tempo porque non somos de concentrarnos…Hai tantas carnes no mundo adiante!

E por amor, señora.

Facem0s o que facemos por inmenso amor á humanidade e aos seus momentos máis breves que acubilla, neses nos que un pensa que xa non haberá un “e despois e despois e despois”. A mamá foi quen nos ensinou a ir por aí. A nosa mamá chámase Amy Hempel. Non é sinxelo falar dela porque, claro, cada un de nós ten que contar unha historia especial e seguramente unha resultaría contradictoria coa outra. Iso si, falámolo e chegamos a varios puntos en común:

  1. O que importa cando lemos as cousas de mamá son as frases porque son curtas e quitan toda a esperanza para meterche dentro do intre vivo. A liña das historias nunca é “eu que son así e asá e teño unha grande vida interior e mira como me autosupero”. Non. A historia é máis ben : “cando Pepita saía da academia co seu novo diploma de francés na man e pensando na viaxe dese verán a Francia, non viu chegar ao camión e quedou incrustada no radiador”. Algo así.
  2. Á mamá non lle gusta que mexeriquemos na casa. Diso nada. Se non temos motivos certos para chorar, ela rápido dá un ou dous. Hai que dicir que os seu primeiro libro chamábase “Razones para vivir” así que xa podedes ver por onde vai o conto: a súa literatura vai de arrepentimento, de sufrimento, de supervivencia e de alucinar coas súas frases, repetimos.
  3. Pode que se ledes algo de poesía xaponesa, ou idea a un recital de Aldaolado, ou escoitades as cancións folk dos Estados Unidos, algunhas delas, atopedes algo de Hempel. A súa precisión terríbel a concisión perfecta de cada sintagma provócanos medos, suores, tremor de perniñas e gana inmensa de deitarnos no chao a dicir “oh si, oh si”. E non somos os únicos. Non inventou a chamada literatura minimalista, pero sen ela non sería o mesmo.
  4. Tendes todos os contos da mamá reunidos en “Cuentos completos” editado en castelán por Seix Barral. Por votación, o noso favorito é “La cosecha”.

E pouco máis. Cando estemos de humor pasaremos algún contiño por esta canle. Permanecede atentos, galopíns.